John Diefenbaker
| John Diefenbaker | |
|---|---|
 Diefenbaker árið 1957. | |
| Forsætisráðherra Kanada | |
| Í embætti 21. júní 1957 – 22. apríl 1963 | |
| Þjóðhöfðingi | Elísabet 2. |
| Landstjóri | Vincent Massey Georges Vanier |
| Forveri | Louis St. Laurent |
| Eftirmaður | Lester B. Pearson |
| Persónulegar upplýsingar | |
| Fæddur | 18. september 1895 Neustadt, Ontario, Kanada |
| Látinn | 16. ágúst 1979 (83 ára) Ottawa, Kanada |
| Stjórnmálaflokkur | Framsækni íhaldsflokkurinn |
| Maki | Edna Brower (g. 1929; d. 1951) Olive Palmer (g. 1953; d. 1976) |
| Háskóli | Háskólinn í Saskatchewan (BA, MA, LLB) |
| Undirskrift |  |
John George Diefenbaker (18. september 1895 – 22. apríl 1979) var 13. forsætisráðherra Kanada frá 1957 til 1963. Hann var eini leiðtogi Framsækna íhaldsflokksins sem leiddi flokkinn til sigurs frá 1935 til 1979 og gerði það í þremur kosningum í röð (en náði aðeins einu sinni hreinum meirihluta þingsæta).
Æviágrip
[breyta | breyta frumkóða]John Diefenbaker fæddist í Normanby Township í Grey County í Ontario og var af hollenskum og írskum ættum. Þegar hann var átta ára flutti hann til Saskatchewan, þar sem faðir hans nam land norðvestan við Saskatoon. Diefenbaker gekk í Háskólann í Saskatchewan og útskrifaðist þaðan með BA-, MA- og LLB-gráður í lögfræði. Hann hóf störf í lögfræði að loknu námi.[1]
Diefenbaker bauð sig fram á kanadíska þingið árin 1925 og 1926 en náði ekki kjöri.[2] Hann bauð sig fram að nýju í kjördæminu Lake Centre árið 1940 og náði í þetta sinn kjöri. Hann var endurkjörinn í kjördæminu með auknum atkvæðamun árin 1945 og 1949 og í kjördæminu Prince Albert árið 1952. Sem þingmaður var Diefenbaker meðal annars í sendinefnd Kanada á stofnfundi Sameinuðu þjóðanna í San Francisco árið 1948.[1]
Diefenbaker bauð sig fram til leiðtoga Framsækna íhaldsflokksins árin 1942 og 1948 en tapaði í bæði skiptin. Hann vann hins vegar auðveldan sigur í leiðtogakjöri flokksins árið 1956 eftir að fyrri leiðtogi sagði af sér vegna veikinda. Sem leiðtogi íhaldsmanna á þingi herti Diefenbaker stjórnarandstöðuna og gagnrýndi ríkisstjórn Frjálslynda flokksins vegna hins svokallaða Normansmáls. Málið snerist um kanadíska sendiherrann E. Herbert Norman, sem hafði fyrirfarið sér eftir að Bandaríkjamenn sökuðu hann um að hafa verið kommúnisti. Diefenbaker gagnrýndi utanríkisráðherrann Lester B. Pearson harkalega fyrir að hafa ekki komið Norman fyrr til varnar.[2]
Í þingkosningingum Kanada árið 1957 lagði Diefenbaker mikla áherslu á að Frjálslyndi flokkurinn, sem hafði verið samfellt í stjórn frá árinu 1935, hefði verið of lengi við völd og tími til kominn að skipta um stjórn. Hann gagnrýndi það einnig að Kanada væri orðið of háð bandarísku fjármagni og utanríkisstefna landsins of mótuð af bandarískum sjónarmiðum.[2] Undir forystu Diefenbakers unnu íhaldsmenn 110 þingsæti en frjálslyndir 104. Diefenbaker tók því við af Louis St. Laurent sem forsætisráðherra Kanada 21. júní 1957.[3]
Fyrsta ríkisstjórn Diefenbakers var minnihlutastjórn og átti erfitt með að fá málum sínum framgengt. Hann fór því á fund landstjóra Kanada í febrúar næsta ár og fór fram á að þing yrði rofið og boðað til nýrra kosninga.[3] Í kosningabaráttunni 1958 var mikil áhersla lögð á atvinnuleysi en Diefenbaker færði rök fyrir því að það mætti rekja til stefnu kanadíska seðlabankans í stjórnartíð Frjálslynda flokksins. Lester B. Pearson, sem þá var orðinn leiðtogi Frjálslynda flokksins, lagði áherslu á skattalækkanir en Diefenbaker á auknar framkvæmdir til að opna norðurhéruð Kanada og hagnýta auðlindirnar. Framsækni íhaldsflokkurinn vann stórsigur í kosningunum og Diefenbaker gat því myndað meirihlutastjórn.[4]
Í stjórnartíð Diefenbakers varaði hann við of miklum ítökum bandarísks einkafjármagns í atvinnulífi Kanada og lagði áherslu á að Kanadamenn skyldu stofna innlend fyrirtæki. Atvinnuleysi var orðið töluvert í Kanada árið 1960, sem hafði neikvæð áhrif á fylgi ríkisstjórnar Diefenbakers.[5]
Í þingkosningum Kanada árið 1962 tapaði Framsækni íhaldsflokkurinn miklu fylgi en hafði áfram flest þingsæti. Diefenbaker varð því að mynda minnihlutastjórn með stuðningi Sósíal-kreditflokksins. Þessi stjórn varð ekki langlíf því í febrúar 1963 lýstu stjórnarandstöðuflokkar á þingi yfir vantrausti á Diefenbaker. Ástæðan fyrir vantraustinu var aðallega deilur um varnarmálastefnu Diefenbakers og ágreiningur hans við varnarmálaráðherrann Douglas Harkness, sem hafði nýlega sagt af sér. Diefenbaker lét því rjúfa þing og boða til nýrra kosninga.[3]
Í kosningabaráttunni lagði Diefenbaker áherslu á að hann hefði verið á móti fyrirætlunum um að heimila Bandaríkjamönnum að hafa eldflaugar með kjarnaodda staðsetta í Kanada. Framsækni íhaldsflokkurinn tapaði kosningunum og lenti í öðru sæti á eftir Frjálslynda flokknum og er talið að efnahagsörðugleikar innanlands hafi þar ráðið mestu um. Lester B. Pearson tók því við af Diefenbaker sem forsætisráðherra í apríl 1963.[6]
Diefenbaker lést í Ottawa 22. apríl 1979.[7]
Tilvísanir
[breyta | breyta frumkóða]- 1 2 „Hinn nýji stjórnarformaður Canada“. Heimskringla. 26. júní 1957. bls. 1.
- 1 2 3 Þórarinn Þórarinsson (20. júní 1957). „John George Diefenbaker“. Tíminn. bls. 4.
- 1 2 3 „Skin og skúrir í stjórnartíð Diefenbakers“. Morgunblaðið. 7. febrúar 1963. bls. 23.
- ↑ Þórarinn Þórarinsson (2. apríl 1958). „Hinn mikli sigur Diefenbakers“. Tíminn. bls. 6.
- ↑ Þórarinn Þórarinsson (14. desember 1960). „Mikið atvinnuleysi í Kanada“. Tíminn. bls. 5.
- ↑ Þórarinn Þórarinsson (17. apríl 1963). „Pearson myndar stjórn í Kanada“. Tíminn. bls. 7.
- ↑ „Diefenbaker lézt í gær“. Morgunblaðið. 17. ágúst 1979. bls. 15.
| Fyrirrennari: Louis St. Laurent |
|
Eftirmaður: Lester B. Pearson | |||
