Jesse Jackson
Jesse Jackson | |
|---|---|
 Jesse Jackson árið 1983. | |
| Fæddur | 8. október 1941 |
| Dáinn | 17. febrúar 2026 (84 ára) |
| Menntun | Landbúnaðar- og tækniháskólinn í Norður-Karólínu Guðfræðiskólinn í Chicago |
| Störf | Prestur, stjórnmálamaður |
| Flokkur | Demókrataflokkurinn |
| Maki | Jacqueline Brown (g. 1962) |
| Börn | 6 |
| Undirskrift | |
 | |
Jesse Louis Jackson (f. Burns; 8. október 1941 – 17. febrúar 2026) var bandarískur mannréttindafrömuður, stjórnmálamaður og prestur í baptistakirkjunni. Jackson var stuðningsmaður Martin Luther King Jr. og James Bevel á tíma réttindahreyfingarinnar og varð einn kunnasti leiðtogi í réttindabaráttu svartra Bandaríkjamanna í lok 20. aldar og byrjun 21. aldar.
Jackson bauð sig tvisvar fram til forseta Bandaríkjanna fyrir Demókrataflokkinn, 1984 og 1988.[1] Jackson stjórnaði umræðuþættinum Both Sides with Jesse Jackson á CNN frá 1992 til 2000. Tveir sona hans hafa setið á Bandaríkjaþingi, Jonathan Jackson og Jesse Jackson Jr.
Æviágrip
[breyta | breyta frumkóða]Jesse Jackson fæddist í Greenville í Suður-Karólínu þann 8. október 1941.[2] Hann fæddist utan hjónabands og vann ýmis láglaunastörf á unga aldri. Móðir hans, Helen Burns, var sextán ára gömul þegar hún eignaðist hann en faðir hans var kvæntur maður sem tók engan þátt í uppeldi hans. Þegar Jesse var tveggja ára giftist móðir hans Charles Henry Jackson, sem ættleiddi Jesse og ljáði honum eftirnafn sitt.[3]
Jesse Jackson var mikill hafnaboltamaður á námsárum sínum en hafnaði tilboði um að gerast atvinnumaður og fór þess í stað í nám í guðfræði. Hann hætti í náminu til þess að helga sig réttindabaráttunni en var samt vígður prestur án prófs árið 1968.[3]
Jackson hóf ungur þátttöku í réttindabaráttu svartra Bandaríkjamanna sem stuðningsmaður Martins Luther King yngri. King fól Jackson að stýra „brauðkörfuáætluninni“ í Chicago, sem gekk út á að hjálpa svörtum borgarbúum að sniðganga verslanir sem ekki veittu svörtu fólki sömu þjónustu og hvítu.[4] Jackson var staddur með King þegar King var skotinn til bana á hóteli í Memphis í Tennessee árið 1968.[5] Sumir stuðningsmenn Kings sökuðu hann þó síðar meir um að hafa ýkt hversu nálægt hann var King þegar King varð fyrir skotinu.[6]
Eftir dauða Kings komst Jackson ítrekað upp á kant við eftirmann hans, Ralph Abernathy. Jackson stofnaði því sín eigin samtök, PUSH, árið 1971. Árið 1984 stofnaði hann síðan Regnbogasamtökin fyrir ýmsa minnihlutahópa og var þá orðinn þekktur sem einn helsti baráttumaður fyrir mannréttindum í Bandaríkjunum.[3]
Í janúar 1984 ferðaðist Jackson til Damaskus í Sýrlandi til að semja um lausn Roberts Goodman, svarts flugliða sem Sýrlendingar höfðu skotið niður yfir áhrifasvæði þeirra í Líbanon og sett í fangelsi. Jackson þótti Ronald Reagan Bandaríkjaforseti sýna takmarkaðan áhuga á að semja um lausn Goodmans og fór því sjálfur til Sýrlands. Þar tókst honum að tala um fyrir Hafez al-Assad Sýrlandsforseta og fá Goodman leystan úr haldi.[7] Leiðangurinn til Sýrlands jók mjög hróður Jacksons og Reagan forseti hrósaði honum fyrir frammistöðu hans.[8]
Jackson gaf kost á sér í forvali Demókrataflokksins fyrir forsetakosningar Bandaríkjanna árið 1984. Í kosningabaráttunni lagði Jackson áherslu á að hann væri um margt frábrugðinn helstu keppinautum sínum innan flokksins, Walter Mondale og Gary Hart. Meðal annars talaði hann fyrir ríkiseftirliti með skotvopnum, takmörkunum á starfsleyfum bandarískra fyrirtækja í Suður-Afríku vegna aðskilnaðarstefnunnar þar í landi, og fyrir stofnun heimalands Palestínumanna á Vesturbakkanum.[9] Í janúar mældist Jackson með töluvert fylgi í skoðanakönnunum og því var gjarnan talað um hann sem fyrsta svarta manninn sem átti nokkurn tímann raunhæfan möguleika á að verða forsetaefni eins stóru stjórnmálaflokkanna.[10] Jackson tapaði hins vegar miklu fylgi eftir að hann notaði niðrandi slanguryrðið „hymies“ um gyðinga í New York í viðtali við tvo blaðamenn á National-flugvellinum í Washington og kallaði New York „hymie-borg“.[7] Mondale vann forval Demókrataflokksins að lokum en Jackson lýsti yfir stuðningi við framboð hans á flokksþingi Demókrataflokksins í júlí 1984.[11]
Jackson bauð sig aftur fram í forvali Demókrataflokksins fyrir forsetakosningarnar 1988. Í kosningabaráttunni reyndi Jackson að höfða til víðari hóps en áður, einkum til fátæks hvíts fólks sem hann taldi hafa orðið illa úti eftir efnahagsstefnu Reagan-stjórnarinnar.[12] Jackson vann sannfærandi sigur í forkosningum Demókrataflokksins í Michigan og var því um skeið með fylgismestu frambjóðendum flokksins.[6] Jackson tapaði forvalinu að endingu fyrir Michael Dukakis en hét því að vinna náið með honum í kosningabaráttunni í forsetakosningunum.[13] Þótt Jackson hafi ekki unnið hlaut hann um 92 prósent atkvæða svartra Demókrata, auk þess sem hann hlaut meira fylgi frá hvítum kjósendum en flestir svartir frambjóðendur áður fyrr. Því var Jackson gjarnan talið til tekna að hafa aukið sýnileika svartra Bandaríkjamanna í almennum kosningum í landinu.[10]
Árið 2000 sæmdi Bill Clinton Jackson frelsisorðu Bandaríkjaforseta eftir að Jackson tók þátt í að semja um lausn þriggja bandarískra hermanna úr haldi Júgóslava. Jackson hélt áfram að tjá sig um stjórnmál fram á efri ár. Hann sagði meðal annars um stjórn Donalds Trump að hún ógnaði fimmtíu ára baráttu fyrir borgararéttindum í Bandaríkjunum.[5] Jackson lést þann 17. febrúar árið 2026.[14]
Tilvísanir
[breyta | breyta frumkóða]- ↑ US civil rights leader Jesse Jackson dies aged 84 BBC, sótt 17. febrúar 2026
- ↑ Ingibjörg Sara Guðmundsdóttir (17. febrúar 2026). „Jesse Jackson látinn“. RÚV. Sótt 17. febrúar 2026.
- 1 2 3 Freysteinn Jóhannsson (10. febrúar 2008). „Kapphlaupið um Hvíta húsið“. Morgunblaðið. bls. 28–29.
- ↑ „Jesse Jackson“. Alþýðublaðið. 8. júlí 1971. bls. 6–7.
- 1 2 Kjartan Kjartansson (17. febrúar 2026). „Mannréttindafrömuðurinn Jesse Jackson látinn“. Vísir. Sótt 17. febrúar 2026.
- 1 2 Óli Björn Kárason (30. mars 1988). „Hættulegur en nauðsynlegur“. Morgunblaðið. bls. 20.
- 1 2 Jón Ásgeir Sigurðsson (1. maí 1988). „Svarti eldpresturinn Jesse Jackson“. Þjóðlíf. bls. 32-33.
- ↑ „Fylgi blökkumannsins Jesse Jackson eykst“. Þjóðviljinn. 3. apríl 1984. bls. 5.
- ↑ Jónas Guðmundsson (15. apríl 1984). „Á kappræðufundi með Mondale, Hart og Jackson“. Tíminn. bls. 12–13.
- 1 2 Ingibjörg Árnadóttir (1. september 1988). „Kosningabarátta Jesse Jackson kom á breytingum í Bandaríkjunum“. Alþýðublaðið. bls. 7.
- ↑ „Jackson vakti mesta athygli“. Dagblaðið Vísir. 21. júlí 1984. bls. 12–13.
- ↑ Ingibjörg Árnadóttir (10. október 1987). „Sigurför gegnum Iowa-fylki“. Alþýðublaðið. bls. 19.
- ↑ Ingibjörg Árnadóttir (11. ágúst 1988). „Orðhvöt amma frá sléttunum“. Alþýðublaðið. bls. 7.
- ↑ „Jesse Jackson látinn“. mbl.is. 17. febrúar 2026. Sótt 17. febrúar 2026.