Jólastjarna
Jólastjarna[1][2] (Euphorbia pulcherrima) er blómplanta af mjólkurjurtaættEuphorbiaceae. Jurtin kemur frá Mexíkó og Mið-Ameríku og henni var fyrst lýst af Evrópumönnum árið 1834. Innfæddir nefndu þar jurtina "cuetlaxōchitl". Jólastjarna er þekkt fyrir rautt og grænt laufskrúð og er mikið notuð til blómaskreytinga á jólum. Jólastjörnur eru í heimkynnum sínum runnar eða lítil tré 0.6 til 4 metra há. Jólastjarna er talin eitruð eins og flestar mjólkursafajurtir en þó að í blöðum hennar sé ertandi efni þá er það ekki talið svo mikið að plantan sé hættuleg fyrir gæludýr og börn.
Jólastjörnur vaxa villtar frá Mexíkó til suðurhluta Gvatemala og vaxa á miðjum hæðum sem snúa að Kyrrahafinu. Eitt afbrigði sem vex í fylkinu Guerrero lengra frá sjó er talið vera forfaðir flestra ræktaðra afbrigða. Villtar jólarósir vaxa á dreifðum svæðum og búsvæði þeirra á undir högg að sækja vegna óhefts skógarhöggs. Aztecs ræktuðu jólarósir sem lækningajurtir. Jólarósir urðu tengdar jólahaldi og vinsælar til skreytinga á jólum. Árlega seljast í Bandaríkjunum um 70 milljónir marg konar afbrigða jólarósa á sex vikna tímabili. Margir þessara jólarósa eru ræktaðar af Paul Ecke Ranch, sem hefur um helmingaf alþjóðlegum markaði og 70 prósent af bandarískum markaði.
Tegundargreining
[breyta | breyta frumkóða]Jólarós var lýst sem nýrri tegund árið 1834 af þýska vísindamanninum Johann Friedrich Klotzsch.[3]
Lýsing
[breyta | breyta frumkóða]_04.jpg)
Euphorbia pulcherrima er runni eða lítið tré, venjulega um 0,6-4 metra hátt (2-13 fet). Laufblöðin eru dökkgræn 6-16 sentimetrar (2.4-6.3 in) að lengd. Litir laufblaða - sem eru venjulega skærrauðir en einnig með ræktunarafbrigðum geta verið appelsínugul, fölgræn, rjómalituð, bleik, hvít eða í marmaralitum - eru oft ranglega taldir blómblöð vegna lita og blaðskipunar en eru í rauninni háblöð, sem eru eins konar milliblöð á milli laufblaða og blómblaða.[4][5] Litir umbreyttu háblaðanna eru kallaðir fram til með ljóslotuskiptum, sem þýðir að jólastjörnur þurfa að vera í myrkri í að minnsta kosti fjórtán klukkustundir í einu í samfellt 6-8 vikur í röð) til að breyta lit. Plönturnar þurfa einnig mikla dagsbirtu til að fá skæran lit.[6] Jólastjörnur er að sígrænar að hluta til og missa yfirleitt flest laufblöðin á veturna.
Tilvísanir
[breyta | breyta frumkóða]- ↑ Wells, John C. (1990). Longman Pronunciation Dictionary. Harlow, England: Longman. ISBN 978-0-582-05383-0. entry "poinsettia"
- ↑ „poinsettia“. Dictionary.com. Sótt 15. desember 2012.
- ↑ Klotzsch, J. F. (1834). „Beschreibung zweier neuen Euphorbien aus Mexico“ [Description of two new Euphorbia from Mexico]. Allgemeine Gartenzeitung (þýska). 2: 27.
- ↑ Seltzer, Erica D.; Spinner, MaryAnne. „Poinsettia Facts“. The Poinsettia Pages. University of Illinois Extension. Sótt 30 janúar 2017.
- ↑ Perry, Leonard. „Fun Facts About Poinsettia“. Perry's Perennial Pages. University of Vermont Extension, Department of Plant and Soil Sciences. Afrit af upprunalegu geymt þann 14. september 2019. Sótt 7 maí 2014.
- ↑ Graper, David (4. desember 2018). „Are you Photoperiodic? Poinsettias Are“. SDSU Extension. South Dakota State University.