Irma Adelman
Irma Adelman | |
|---|---|
 Adelman árið 2015 | |
| Fædd | 14. mars 1930 Chernivtsi, Rúmenía (núna Úkraína) |
| Dáin | 24. febrúar 2017 Berkeley, Kalifornía, Bandaríkin |
| Þjóðerni | Bandarísk |
| Þekktustu verk | Theories of Economic Growth and Development (1961) Income Distribution Policy in Developing Countries (1978) Economic Growth and Social Equity in Developing Countries (1973) |
Dr. Irma Glicman Adelman (14. mars 1930[1] – 24. febrúar 2017[2]) var bandarískur hagfræðingur af rúmenskum uppruna og prófessor við Kaliforníuháskóla í Berkeley. Hún er talin meðal áhrifamestu hagfræðinga 20. aldar. Adelman var brautryðjandi í þróunarhagfræði einkum í notkun almennra jafnvægislíkana (CGE) og þverfaglegra aðferða til að greina hagvöxt og tekjudreifingu.[1][3]
Æviferill
[breyta | breyta frumkóða]Irma Adelman fæddist í Chernivtsi, þá í Rúmeníu, og var eina barn foreldra sinna. Fjölskylda hennar var af gyðingaættum; faðir hennar var viðskiptamaður með sósíalískar og síonískar skoðanir og móðir hennar hafði lokið lögfræðinámi en starfaði aldrei sem lögfræðingur.[1][3] Áhersla foreldra hennar á menntun mótaði snemma viðhorf Adelman til samfélagslegra umbóta. Í barnæsku gekk hún í Notre Dame de Sion,[4] franskan kaþólskan skóla en árið 1939 flutti fjölskyldan til Palestínu vegna vaxandi gyðingahaturs í Evrópu. Þar lauk hún menntaskóla og tók þátt í ísraelska sjálfstæðisstríðinu árið 1948. Ári síðar flutti hún til Bandaríkjanna og hóf grunnnám í viðskiptafræði við Kaliforníuháskólann í Berkeley. Þar kynntist hún Frank Adelman, doktorsnema í eðlisfræði; þau giftust síðar og eignuðust einn son, Alex. Að loknu BA-námi hélt hún í doktorsnám í hagfræði við sama háskóla og lauk því árið 1955, efst í sínum árgangi.[3][5]
Akademískur ferill
[breyta | breyta frumkóða]Að loknu doktorsprófi sinnti Adelman tímabundnum störfum við Kaliforníuháskólann í Berkeley, Mills College og Stanford-háskólann á tíma þegar fastráðningar voru konum erfiðar í akademísku umhverfi. Hún sinnti samtímis ritstörfum, birti fjölmargar greinar og gaf út sína fyrstu bók. Árið 1962 flutti hún til Washington, D.C., hlaut þar dósentstöðu við John Hopkins-háskólann og kynntist Cynthia Taft Morris, sem varð síðar ævilöng vinkona og samstarfskona. Árin 1966 til 1971 var hún prófessor við Northwestern-háskólann í Illinois. Hún fór hún aftur til Washington, D.C. árið 1971 og starfaði um stund hjá Alþjóðabankanum og tók í framhaldinu við prófessorsstöðu við háskólann í Maryland. Árið 1979 sneri hún aftur til Kaliforníuháskólans í Berkeley og tók við prófessorstöðu; þar gegndi hún fjölbreyttum ábyrgðarstörfum innan háskólans þar til hún lét af daglegum störfum árið 1995. Síðan þá hefur hún borið titilinn Professor of the Graduate School, prófessor emerita.[1][3]
Framlög til hagfræðinnar
[breyta | breyta frumkóða]Rannsóknir Adelman beindust að því að greina efnahagsþróun í heildstæðu samhengi. Hún taldi hefðbundin líkön of þröng og beitti í staðinn þverfræðilegum aðferðum og almennum jafnvægislíkönum (CGE) sem tengdu saman marga markaði, stofnanir og félagslega þætti, meðal annars menningu.[1][3] Hún nýtti einnig þáttagreiningu til að greina félagslega og pólitíska þætti í þróunarferlum, sem var nýjung í hagfræði á sínum tíma.[6]
Hagvöxtur og jöfnuður
[breyta | breyta frumkóða]Fyrstu rit Adelman beindust að aðferðafræðilegum spurningum. Í klassískri grein frá 1959 um Klein-Goldberger líkanið, sýndu hún og eiginmaður hennar hvernig tilviljunarkennd áföll gætu valdið hagsveiflum í annars stöðugu hagkerfi. Hún þróaði einnig nýja aðferð við útreikning verðvísitalna sem tók mið af gæðum vara í samstarfi við Zvi Griliches. Þannig lögðu þau grunn að hugmyndinni um verðlagningu á grundvelli gæða (e. hedonic pricing) í grein þeirra On an Index of Quality Change (1961).[1][3] Fyrsta bók hennar, Theories of Economic Growth and Development (1961), dró saman þróun hagvaxtarkenninga í eitt magnbundið líkan um efnahagsþróun og festi stöðu hennar sem leiðandi fræðimaður í þróunarhagfræði.[6]
Á áttunda áratugnum beindu Adelman og Morris sjónum sínum að tengslum hagvaxtar, ójöfnuðar og pólitískra ferla. Í bókinni Economic Growth and Social Equity in Developing Countries (1973) sýndu þær fram á að baráttan gegn fátækt og fjárfesting í mannauði væru ekki aðeins félagsleg markmið heldur lykilforsendur sjálfbærs hagvaxtar.[6]
Stefnumótun í Suður-Kóreu
[breyta | breyta frumkóða]Mikilvægt aðferðafræðilegt framlag Adelman var þróun eins fyrsta stórgerða almenna jafnvægislíkansins (CGE), sem hún vann í samstarfi við Sherman Robinson. Líkanið, sem kynnt var í bókinni Income Distribution Policy in Developing Countries: A Case Study of Korea (1978), byggði á reynslunni af efnahagsþróun Suður-Kóreu og gerði kleift að prófa mismunandi stefnumótun með hliðsjón af tekjudreifingu og fátækt.[1][3] Adelman hafði einnig bein áhrif á stefnumótun, ekki síst í Suður-Kóreu. Þar lagði hún til að efnahagsstefna landsins yrði byggð á útflutningsdrifnum og vinnuaflsfrekum vexti, sem tekið var upp í fimm ára áætlun stjórnvalda árið 1967 og átti þátt í hröðum hagvexti landsins.[6]
Arfleið
[breyta | breyta frumkóða]Adelman hefur hlotið fjölmargar umfjallanir í helstu yfirlitsritum um hagfræðinga 20. aldar og er reglulega tekin fyrir í ritum um konur í hagfræði; hún telst jafnframt meðal mest tilvitnuðu kvenhagfræðinga síns tíma. Hún er eina konan í bók J. A. Kregel, Recollections of Eminent Economists (1989); ein af tveimur konum í bók Mark Blaug, Great Economists Since Keynes: An Introduction to the Lives & Works of One Hundred Modern Economists (1985); og ein af fjórum konum í bók Michel Beaud og Gilles Dostaler, Dictionary of Major Economists (1995).[7] Hún var heiðruð fyrir framlög sín til efnahagsstefnumótunar í Suður-Kóreu með forsetaviðurkenningunni, Order of the Bronze Tower, sem forsetinn Park Chung-hee afhenti henni árið 1972.[1] Auk þess hlaut hún Berkeley Citation árið 1996, heiðursviðurkenningu sem veitt er fyrir framúrskarandi störf við UC Berkeley.[1][3] Adelman lést þann 24. febrúar 2017, 86 ára að aldri.[2]
Tenglar
[breyta | breyta frumkóða]- Minningarsíða Irmu Adelman á University of California Senate
- Minningargrein um Irmu Adelman á Agricultural & Applied Economics Association
- Grein á The History of Economic Thought Website um Irmu Adelman
- „A Conversation with Irma Adelman“ – viðtal í *Annual Review of Resource Economics* (2014)
- „Irma Adelman: A Pioneer in the Expansion of Economics“ – grein í *Feminist Economics* (2002)
Heimildir
[breyta | breyta frumkóða]- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 „Irma Adelman“. senate.universityofcalifornia.edu. Sótt 24 október 2025.
- 1 2 „Obituary | Agricultural & Applied Economics Association“. www.aaea.org (enska). Sótt 24 október 2025.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 Adelman, Irma; Zilberman, David; Kim, Eunice (5. október 2014). „A Conversation with Irma Adelman“. *Annual Review of Resource Economics* (enska). 6: 1–16. doi:10.1146/annurev-resource-100913-012454. ISSN 1941-1340.
- ↑ Adelman, Irma (1990-10). „My Life Philosophy“. The American Economist (enska). 34 (2): 3–13. doi:10.1177/056943459003400201. ISSN 0569-4345.
- ↑ „Irma Adelman“. www.hetwebsite.net. Sótt 24 október 2025.
- 1 2 3 4 Rodgers, Yana Van der Meulen; Cooley, Jane C (1 ágúst 1999). „Outstanding Female Economists in the Analysis and Practice of Development Economics“. World Development. 27 (8): 1397–1411. doi:10.1016/S0305-750X(99)00063-7. ISSN 0305-750X.
- ↑ Grossbard-Shechtman, Shoshana; Gagnier, Regenia (1 janúar 2002). „Irma Adelman: A Pioneer in the Expansion of Economics“. Feminist Economics. 8 (1): 101–116. doi:10.1080/13545700210125149. ISSN 1354-5701.