Hrafnhildur Gunnarsdóttir

Hrafnhildur Gunnarsdóttir kynnir myndina Dagurinn þegar Ísland stöðvaðist, 2022.

Hrafnhildur Gunnarsdóttir er íslenskur kvikmyndagerðarmaður.

Menntun

Hrafnhildur Gunnarsdóttir kvikmyndagerðarmaður og framleiðandi fæddist í Reykjavík árið 1964 og ólst þar upp. Að loknu framhaldsskólanámi hélt hún til Bandaríkjanna og nam bæði ljósmyndun og kvikmyndagerð í Kaliforníu. Hún lærði í University of California Berkeley, California College of Arts and Crafts CCAC (síðar CCA) og San Francisco Art Institute. Hún útskrifaðist með BFA-gráðu (Bachelor of Fine Arts) frá listaháskólanum San Francisco Art Institute árið 1989. Á meðan dvölinni í Bandaríkjunum stóð, stundaði hún störf við kvikmyndagerð, meðal annars við heimildamyndaverkefni og sem kvikmyndatökukona við ýmis alþjóðleg verkefni.

Ferill og starf

Eftir rúman áratug (15 ár) í Bandaríkjunum sneri Hrafnhildur aftur til Íslands um aldamótin 2000. Árið 1992 hafði hún tekið fyrstu viðtölin fyrir metnaðarfullt heimildaverkefni sem síðar varð að hinni umfangsmiklu þáttaseríu Svona fólk (2019) um baráttu homma og lesbía á Íslandi. Hrafnhildur hefur frá þessum tíma starfað ötullega að gerð heimildamynda og sjónvarpsþátta, oft með mannréttindi, jafnrétti og samfélagsmál í forgrunni.

Hún hefur átt í ýmsu farsælu samstarfi, bæði innanlands og erlendis. Hennar fyrsta heimildamynd í fullri lengd, Corpus Camera kom út árið 1999 gerð í samstarfi við Sigurjón Baldur Hafsteinsson. Snemma á ferlinum vann hún náið með bandarísku kvikmyndagerðarkonunni Ericu Marcus og hinni líbönsku Tinu Naccache að heimildamynd um þriðju kynslóð flóttamanna frá Palestínu og Líbanon og áhrif innrása Ísraels í Líbanon: Lifandi í limbó. Einnig framleiddi hún í samvinnu við leikstjórann Pamelu Hogan heimildamyndina Dagurinn þegar Ísland stöðvaðist (The Day Iceland Stood Still) um kvennafrídaginn 1975 sem hún var einnig meðhöfundur að.

Hrafnhildur hefur tekið virkan þátt í félagsmálum kvikmyndagerðarfólks og baráttumálum tengdum jafnrétti. Hún gegndi formennsku í Félagi kvikmyndagerðarmanna (FK), fagfélagi íslenskra kvikmyndagerðarmanna, um árabil og var formaður þess frá 2009 til 2017. Einnig var hún kjörin formaður Samtakanna '78 (félags homma og lesbía) árið 2005 - 2007 og sat þar í stjórn um tíma. Hrafnhildur var skipuð í Kvikmyndaráð frá 2013, þar sem hún beitti sér m.a. fyrir innleiðingu jafnréttisákvæðis um jafna hlutdeild kynja í úthlutunum Kvikmyndasjóðs. Jafnframt sat hún í stjórn Nordisk Panorama frá 2010 og var formaður stjórnar þeirrar norrænu heimildamyndahátíðar síðustu sex árin af sínum starfstíma.

Verk

Hrafnhildur Gunnarsdóttir hefur leikstýrt, framleitt eða skrifað fjölmargar heimildamyndir og þáttaraðir. Hér er yfirlit yfir helstu verk hennar í tímaröð (ásamt útgáfuári og efni):

• Corpus Camera (1999) – Tilraunakennd heimildamynd um tengsl manneskju og myndavélar; Hrafnhildur var meðleikstjóri og handritshöfundur í samstarfi við mannfræðinginn Sigurjón Baldur Hafsteinsson.
• Hver hengir upp þvottinn? (2002) – Stutt heimildamynd fyrir sjónvarp sem fjallaði á háðskan hátt um verkaskiptingu kynjanna á heimilum (leikstjórn: Hrafnhildur).
• Lifandi í limbó (Alive in Limbo, 2004) – Heimildamynd um líf palestínskra flóttamanna í líbönskum flóttamannabúðum. Myndin var leikstýrt af Hrafnhildi og Tinu Naccache og var unnin í tæpan áratug; frumsýnd á heimildamyndahátíð í Reykjavík 2004.
• Óbeisluð fegurð (Unchained Beauty, 2007) – Heimildamynd (leikstjórn: Hrafnhildur í félagi við Tinu Naccache) sem beinir sjónum að fegurð og frelsi kvenna; myndin var frumsýnd 2007.
• Stelpurnar okkar (Our Girls, 2009) – Heimildamynd um íslenska kvennalandsliðið í knattspyrnu og þær áskoranir sem það mætti. Myndinni var leikstýrt af Þóru Tómasdóttur en framleidd af Hrafnhildi, sem einnig kom að tökum.
• Með hangandi hendi (2010) – Heimildamynd Árna Sveinssonar um söngvarann Ragnar Bjarnason (Ragga Bjarna). Hrafnhildur var einn af framleiðendum myndarinnar sem var frumsýnd á RIFF 2010.
• Öldin hennar (2015) – Röð 52 ör-þátta um sögu íslenskra kvenna á 20. öld, þættirnir voru sýndir vikulega á RÚV í tilefni 100 ára afmælis kosningaréttar kvenna. Hrafnhildur leikstýrði þáttunum og hlutu þeir Edduverðlaun sem besti menningarþáttur ársins 2015.
• Hvað er svona merkilegt við það? (2015) – Heimildamynd um kvennahreyfinguna á Íslandi á níunda áratugnum, oft nefnd Kitchen Sink Revolution á ensku. Myndinni leikstýrði Halla Kristín Einarsdóttir en Hrafnhildur framleiddi fyrir sitt fyrirtæki (Krumma films); hún hlaut áhorfendaverðlaunin Einarinn á Skjaldborgarhátíðinni og Edduverðlaun sem heimildamynd ársins 2015.
• Svona fólk (2019) – Fimm þátta heimildarþáttaröð sem rekur 40 ára sögu baráttu samkynhneigðra og hinsegin fólks á Íslandi. Hrafnhildur þróaði verkefnið frá 1992, leikstýrði þáttunum og framleiddi í samstarfi við RÚV. Svona fólk vakti mikla athygli og hlaut Edduverðlaun sem mannlífsþáttur ársins 2020. Auk aðalþáttaraðarinnar var gerður sérstakur aukaþáttur, Fjaðrafok (2021), sem fjallaði nánar um ákveðin átakamál tengd efninu.
• Vasulka-áhrifin (The Vasulka Effect, 2019) – Heimildarmynd í fullri lengd um listahjónin Steinu og Woody Vasulka, brautryðjendur vídeólistarinnar. Hrafnhildur leikstýrði myndinni, sem var frumsýnd á Nordisk Panorama og fór víða á hátíðir . Vasulka-áhrifin var valin heimildamynd ársins á Edduverðlaununum 2020. og hlaut einnig alþjóðleg verðlaun, m.a. fyrir bestu portrett-heimildamynd á FIFA-hátíðinni í Montreal í Kanada.
• Dagurinn þegar Ísland stöðvaðist (The Day Iceland Stood Still, 2022) – Heimildamynd um Kvennafrídaginn 24. október 1975 og áhrif hans. Myndin er í leikstjórn Pamelu Hogan en Hrafnhildur framleiddi hana (Krumma Films). Hún var frumsýnd á Hot Docs hátíðinni 2022 og hlaut áhorfendaverðlaun á Mill Valley heimildamyndahátíðinni í Bandaríkjunum. Sýningar á myndinni hófust í íslenskum bíóhúsum haustið 2024.
• Sigurvilji (2025) – Heimildarmynd um Sigurbjörn Bárðarson, einn þekktasta hestamann Íslands. Myndin er leikstýrt af Hrafnhildi (framleiðandi: Hekla Films) og fjallar um ævi Sigurbjörns og afrek hans á sjötíu ára reiðferli. Sigurvilji var frumsýnd í febrúar 2025 og var sýnd í kvikmyndahúsum víða um land.
• Bóndinn og verksmiðjan (2025) – Heimildamynd í leikstjórn Hrafnhildar Gunnarsdóttur og Barða Guðmundssonar um Ragnheiði Þorgrímsdóttur, bónda í Hvalfirði, og baráttu hennar gegn álverinu Norðuráli vegna meintrar flúormengunar og tjóns á hrossum. Myndin var framleidd af Hrafnhildi (Krumma Films), frumsýnd á Skjaldborgarhátíðinni 2025 þar sem hún hlaut áhorfendaverðlaunin Einarinn, og var síðar sýnd í Bíó Paradís í október sama ár.
• Fatherhood (2025) – Heimildamynd um þrjá samkynhneigða karlmenn í Noregi, þar af einn trans karl, sem búa saman í fjölástarsambandi og eignast barn. Hrafnhildur var meðframleiðandi myndarinnar, sem leikstýrt var af Even G. Benestad og August Baugstø Hanssen. Hún var heimsfrumsýnd á Alþjóðlegu heimildamyndahátíðinni í Þessalóníku í mars 2025 og hlaut sýningu á hinsegin kvikmyndahátíðum víða, m.a. Mix Copenhagen og Queer Film Festival í Hamborg.

(Athugið: Ofangreind upptalning er ekki tæmandi en Hrafnhildur hefur einnig komið að framleiðslu fjölda annarra verka).

Viðurkenningar og áhrif

Hrafnhildur Gunnarsdóttir hefur hlotið margvíslegar viðurkenningar fyrir störf sín. Á ferlinum hefur hún unnið til fjölda Edduverðlauna, helstu verðlauna íslenskrar kvikmynda- og sjónvarpsgerðar. Hún hlaut Eddu fyrir Hvað er svona merkilegt við það? (heimildamynd ársins 2016), fyrir Öldin hennar (menningarþáttur ársins 2015), og bæði Svona fólk og Vasulka-áhrifin hlutu Edduverðlaun á verðlaunahátíðinni 2020. Auk þess hafa verk hennar unnið til alþjóðlegra verðlauna eins og fyrr greinir.

Hrafnhildur var sæmd riddarakrossi hinnar íslensku fálkaorðu á nýársdag 2024, fyrir framlag sitt til heimildamyndagerðar og vitundarvakningar um jafnréttismál. Árið 2016 var henni veitt heiðursverðlaun WIFT á Íslandi (Samtaka kvenna í kvikmyndum og sjónvarpi) í tilefni af 10 ára afmæli samtakanna. Í umsögn WIFT var sérstaklega bent á mikilvægt framlag Hrafnhildar til jafnréttis í kvikmyndagerð, bæði með eigin verkum og baráttu innan fagstéttarinnar.

Með heimildamyndum sínum og þátttöku í opinberri umræðu hefur Hrafnhildur haft umtalsverð áhrif á íslenska kvikmyndagerð. Verk hennar hafa vakið athygli á mikilvægum samfélagsmálum, s.s. réttindabaráttu kvenna og hinsegin fólks, og með því stuðlað að opinni umræðu og vitundarvakningu. Sem leiðtogi í faginu – bæði sem formaður Félags kvikmyndagerðarmanna og stjórnarmaður á vettvangi norrænna kvikmyndahátíða – hefur hún einnig beitt sér fyrir bættum starfsskilyrðum kvikmyndagerðarfólks og auknu jafnvægi kynjanna á því sviði. Hrafnhildur Gunnarsdóttir er því talin meðal áhrifamestu heimildamyndagerðarmanna sinnar kynslóðar á Íslandi, með fjölbreyttan feril sem spannar allt frá grasrótarbaráttu til alþjóðlegra kvikmyndahátíða.