Horst Wessel
Horst Wessel | |
|---|---|
 Horst Wessel árið 1929. | |
| Fæddur | Horst Ludwig Georg Erich Wessel 9. október 1907 |
| Dáinn | 23. febrúar 1930 (22 ára) |
| Þjóðerni | Þýskur |
| Þekktur fyrir | Að vera sýndur sem píslarvottur í áróðri nasista á tíma þriðja ríkisins |
| Flokkur | Nasistaflokkurinn (1926–30) |
Horst Ludwig Georg Erich Wessel (9. október 1907 – 23. febrúar 1930) var meðlimur í SA-sveitunum (Sturmabteilung), hernaðarvæng Nasistaflokksins, sem varð að áróðurstákni í Þýskalandi nasismans eftir að hann var myrtur af tveimur meðlimum þýska kommúnistaflokksins árið 1930. Eftir dauða Wessels lét Joseph Goebbels, áróðursmálaráðherra nasista, upphefja hann sem píslarvott nasismans.
Æviágrip
[breyta | breyta frumkóða]Horst Wessel var prestssonur. Hann fæddist árið 1907 og lauk stúdentsprófi árið 1926. Á menntaskólaárum sínum var hann meðlimur í ýmsum leynifélögum þjóðernissinna og lærði hjá þeim að skjóta af byssu og kasta af handsprengjum.[1] Wessel var meðlimur í Bismarck-æskunni, ungliðahreyfingu Þýska þjóðarflokksins, og Réttarsamtökunum (Organisation Consul), hálfopinberum hryðjuverkasamtökum sem höfðu það takmark að drepa valdhafa Weimar-lýðveldisins. Þegar Wessel var fjórtán ára tókst Réttarsamtökunum að ráða af dögum tvo þýska ráðherra, Matthias Erzberger árið 1921 og Walther Rathenau árið 1922.[2]
Wessel gekk í Nasistaflokkinn árið 1926 og varð meðlimur í hernaðarvæng hans, SA-sveitunum (Sturmabteilung). Hann vakti athygli áróðursmeistara nasista, Josephs Goebbels, sem sendi hann árið 1928 til Vínarborgar til að stofna þar og stýra æskulýðshreyfingu fyrir austurríska nasista. Wessel sneri aftur til Berlínar vorið 1929 og var gerður foringi í stormsveitarhópi. Hann skipulagði meðal annars árás á höfuðstöðvar þýskra kommúnista í Berlín sem leiddi til þess að ritstjóri í einu helsta áróðursblaði kommúnista skrifaði leiðara þar sem rauðliðar voru hvattir til að „berja á fasismanum hvar sem þeir finnast“.[3]
Í september 1929 kynntist Wessel ungri vændiskonu að nafni Ernu Jänicke og tók saman við hana. Hún flutti inn til hans í leiguíbúð sem Wessel leigði af konu að nafni Elisabeth Salm, sem var ekkja og sannfærður kommúnisti. Þann 14. janúar 1930 lenti Wessel í rifrildi við Salm, líklega í tengslum við húsaleigu. Í kjölfar rifrildisins er talið að Salm hafi leitað á vinsæla knæpu kommúnista og beðið um hjálp við að úthúsa Wessel og kærustu hans. Tveir menn, þeir Albrecht Höhler og Erwin Rückert, fóru bakdyramegin inn í húsið og ruddust inn í íbúð Wessels og skutu hann margsinnis, meðal annars í kjálka og munn. Wessel var fluttur á sjúkrahús og dó úr sárum sínum þann 23. febrúar, þá 22 ára gamall.[3]
Nánast um leið og árásin var gerð á Wessel hóf Goebbels að nýta sér hana í áróðurstilgangi fyrir nasista. Hann lét umsvifalaust birta leiðara í blaðinu Der Angriff þar sem fullyrt var að „rauðir launmorðingjar“ hefðu myrt „hina ungu hetju“.[4] Goebbels skipulagði jafnframt veglega útför fyrir Wessel þar sem um 15 þúsund einkennisklæddir stormsveitarmenn gengu með fánum og lúðrablæstri um götur Berlínar. Í útfararathöfninni söng Goebbels Horst Wessel-lagið, sem Wessel sjálfur hafði ort fyrir dauða sinn.[3] Ljóðið er svohljóðandi (í þýðingu Böðvars Guðmundssonar):
|
Eftir útförina varð Horst Wessel-lagið baráttusöngur Nasistaflokksins. Eftir að nasistar komust til valda í Þýskalandi árið 1933 var lagið sungið á eftir þýska þjóðsöngnum við nánast allar opinberar athafnir. Albrecht Höhler, sem hafði verið dæmdur í tíu ára fangelsi fyrir morðið á Wessel, var drepinn í fangelsi í Berlín stuttu eftir valdatöku nasista og tveir kommúnistar til viðbótar sem bendlaðir voru við drápið voru teknir af lífi í fangelsi árið 1934.[4] Árið 1936 sjósettu Þjóðverjar nýtt flaggskip seglskipaflotans, sem hlaut nafnið SSS Horst Wessel.[3]
Tilvísanir
[breyta | breyta frumkóða]- ↑ „Horst Wessel“. Lesbók Morgunblaðsins. 5. nóvember 1933. bls. 341.
- 1 2 Böðvar Guðmundsson (1. júní 2015). „Tilurð og örlög tveggja ljóða og afdrif höfunda þeirra“. Tímarit Máls og menningar. bls. 57–71.
- 1 2 3 4 Kristján H. Johannessen (24. júní 2021). „Bar eitt sinn nafn sem allir þekktu“. Morgunblaðið. bls. 20.
- 1 2 „Berlínarbúinn, sem varð átrúnaðargoð Stormsveitarmanna: Horst Wessel“. Ný vikutíðindi. 25. maí 1971. bls. 6–7; 5.