Guðrún Björnsdóttir (f. 1889)

Guðrún Björnsdóttir (f. 27. október 1889 - d. 22. apríl 1935 í Reykjavík) var íslenskur kennari og félagsmálaforkólfur. Hún var fyrsti formaður Ungmennafélagsins Aftureldingar.

Ævi og störf

Guðrún var þriðja af átta börnum hjónanna Kristrúnar Eyjólfsdóttur og Björns Bjarnarsonar, Alþingismanns og bónda á bænum Gröf sem hverfin Grafarholt og Grafarvogur draga nafn sitt af. Grafarbærinn var þá hluti Mosfellssveitar og var fjölskyldan framarlega í hvers kyns félagsmálum í hreppnum.

Hún stundaði nám við Kvennaskólann 1905-6 og Menntaskólann í Reykjavík á árunum 1906-9 en lauk ekki námi vegna heilsubrests. Síðar hélt hún til Danmerkur þar sem hún nam ungbarnakennslu eftir Montessori-aðferðinni og rak slíkan skóla í Reykjavík frá 1922 til 1934.

Ungmennafélagið Afturelding

Glímufélagið Í afturelding var stofnað af tveimur Kjalnesingum um 1907 og stóð það meðal annars fyrir æfingum að Lágafelli í Mosfellssveit. Ákveðið var að útvíkka starfsemina og að lokinni messu í Lágafellskirkju á páskadag, 11. apríl 1909, var Ungmennafélagið Afturelding stofnað. Var Guðrún kjörin fyrsti formaður þess, en fremur fágætt var að konur gegndu slíku embætti í árdaga ungmennafélagahreyfingarinnar.

Félagið tryggði sér aðstöðu til fundarhalda í húsnæði lestrarfélagsins í sveitinni og þar voru jafnframt skipulagðar glímuæfingar og -sýningar. Ungmennafélagar settu einnig upp leikrit, þar á meðal eftir Guðrúnu Björnsdóttur. Það fyrsta þeirra bar titilinn Annarhvor verður að giftast. Guðrún var vel ritfær og notaðist stundum við listamannsnafnið Krúnk, en skrif hennar einskorðuðust nánast alfarið við félagsstörf.

Guðrún var einnig talin afbragðssöngkona og var til þess tekið hversu breitt raddsvið hennar hefði verið, allt frá hæstu sópran niður í lægsta alt.

Minningar Nóbelskáldsins

Guðrún Björnsdóttir var barnakennari í Mosfellssveit á árunum 1910-12. Rithöfundurinn Halldór Laxness var í hópi nemenda hennar og minntist hann Guðrúnar síðar með hlýju:

	...fyrstur kennari minn í barnaskóla var sá maður, reyndar ung stúlka, sem lengst um, meðan hennar naut við, var andlegur frumkvöðull, hvatamaður góðra hluta og framkvæmdaskörungur í þessu félagi [Aftureldingu], en það var ungfrú Guðrún Björnsdóttir frá Grafarholti. Sú þjóðrækni, sem hún brýndi fyrir okkur börnum, var andstæða allrar poka-þjóðrækni. Hið bezta í menningu heimsins var ekki ofgott handa Íslendingum, að því er henni þótti. Aldrei sat hún sig úr færi að brýna fyrir okkur það sem göfugt var og mikilsháttar í sögu þjóðarinnar og innlendri mennt. Hún var sjálfstæðiskona eftir merkingu þeirra tíma, og í því fólst að vilja alla erlenda yfirtroðslu burt úr landinu skilyrðislaust. Þennan anda íslenzks sjálfstæðis efldi hún með okkur. Hún kenndi okkur að líta á dönskuslettur og annað óvandað tal eða skrif með sama viðbjóði og óværu, og sagði að við, sem hefðum átt glæsilegasta bókmenntamál Evrópu áður en danskan varð til, mættum ekki drekka úr hóffarinu.
	— Bjarki Bjarnason & Magnús Guðmundsson: Mosfellsbær: Saga byggðar í 1100 ár, s. 206.

Ævilok

Guðrún Björnsdóttir glímdi við heilsubrest frá táningsaldri. Hún lést af völdum krabbameins árið 1935, langt fyrir aldur fram. Hún var grafin í heimagrafreit fjölskyldunnar að Gröf, sem mun vera eini slíki grafreiturinn innan borgarmarkanna.