Gullauga (kvikmynd)
Gullauga (enska: GoldenEye) er bresk njósnamynd frá 1995 og sautjánda myndin sem Eon Productions gerðu um leyniþjónustumanninn James Bond. Þetta var fyrsta myndin þar sem Pierce Brosnan fór með aðalhlutverkið. Þetta var líka fyrsta Bondmyndin sem notaði ekkert úr sögum Ian Fleming. Titillinn er aftur á móti fenginn frá landareign Flemings á Jamaíku. Leikstjóri var Martin Campbell. Framleiðendur voru Barbara Broccoli og Michael G. Wilson, en Albert R. Broccoli var ráðgjafi (hann lést árið 1996). Handritið var eftir Michael France.
Myndin hefst á því að Bond og félagi hans, Alec Trevelyan 006 (Sean Bean), eyðileggja sovéska efnavopnaverksmiðju. Alec er drepinn, að því er virðist, af sovéska herforingjanum Ourumov (Gottfried John). Níu árum síðar, eftir upplausn Sovétríkjanna, mistekst Bond að koma í veg fyrir að Ksenia Onatopp (Famke Janssen) frá glæpasamtökunum Janus, ræni nýrri Eurocopter Tiger-herþyrlu frá sýningu í Monte Carlo. Þyrlunnar verður næst vart í ratsjárstöð í Severnaja í Rússlandi þar sem Ourumov og Onatopp myrða alla starfmennina, nema forritarana Boris Grisjenko (Alan Cumming) og Natalju Simonovu (Izabella Scorupco). Þau ræna svo aðgangskóðum fyrir geimárásarkerfið Gullauga. Gullauga er falið í tveimur gervihnöttum og getur eyðilagt raftæki á jörðu niðri með rafsegulbylgju. Bond rekur slóð Janusar til Sankti Pétursborgar og kemst að því að höfuðpaurinn er Trevelyan sem hefur hlaupist undan merkjum. Bond og Natalja elta hann til Kúbu þar sem Natalju tekst að láta gervihnöttinn hrapa til jarðar, en Bond drepur Trevelyan eftir átök á sendibúnaði gervihnattadisksins.
Sex ár liðu frá síðustu Bondmynd þar til Gullauga kom út vegna málaferla eftir kaup Giancarlo Parretti á MGM.[1] MGM varð gjaldþrota í kjölfarið, en var endurreist undir heitinu Metro-Goldwyn-Mayer. Á þessum tíma rann samningur Eon við Timothy Dalton út.[2][3] Brosnan hafði áður verið orðaður við hlutverkið, en framleiðendur ræddu líka við Mel Gibson, Hugh Grant og Liam Neeson sem allir höfnuðu því.[4] Ákveðið var að gera frekari breytingar og fá konu í hlutverk M (Judi Dench). Samantha Bond tók við hlutverki Miss Moneypenny. Desmond Llewelyn lék Q líkt og í fyrri myndum. Tökur fóru fram í Bretlandi, Rússlandi, Monte Carlo og Púertó Ríkó. Þetta var fyrsta myndin sem var gerð í Leavesden Studios í Bretlandi, þar sem Pinewood Studios voru fullbókuð.[5][6] Titillag myndarinnar var samið af Bono og the Edge og sungið af Tinu Turner.
Myndin gekk mjög vel í kvikmyndahúsum með 356 milljón dala tekjur á heimsvísu.[7] Hún varð fjórða tekjuhæsta mynd ársins[8] og tekjuhæsta Bondmyndin eftir Geimskutlunni frá 1979.[9] Hún fékk líka almennt fremur góða dóma og gagnrýnendur voru ánægðir með Brosnan í hlutverki Bond.[10][11][12] Myndin var frumsýnd í nóvember í Bretlandi og Bandaríkjunum, en á Íslandi var hún jólamynd Háskólabíós og Sambíóanna og var frumsýnd 15. desember.[13]
Tilvísanir
[breyta | breyta frumkóða]- ↑ „007 Producer Fires Legal Salvo at MGM“. Variety. 17 febrúar 1991. Afrit af uppruna á 24 október 2020. Sótt 9. desember 2017.
- ↑ Meslow, Scott (12 maí 2014). „Timothy Dalton opens up about Penny Dreadful, leaving James Bond, and the demon in all of us“. The Week. Afrit af uppruna á 24 febrúar 2019. Sótt 23 febrúar 2019.
- ↑ Cox, Dan (12 apríl 1994). „Dalton bails out as Bond“. Variety. Afrit af upprunalegu geymt þann 28 febrúar 2019. Sótt 12 ágúst 2014.
- ↑ Svetkey, Benjamin (17 nóvember 1995). „The Spy Who Came Back From The Cold“. Entertainment Weekly. Afrit af uppruna á 13 ágúst 2014. Sótt 12 ágúst 2014.
- ↑ Peter Aston; Pierce Brosnan; Martin Campbell (26. desember 1995). GoldenEye: The Secret Files (TV Documentary). Carlton Television.
- ↑ Goldsmith, Ben; O'Regan, Tom (18 júní 2017). The Film Studio: Film Production in the Global Economy. Rowman & Littlefield. ISBN 9780742536814. Afrit af uppruna á 7 febrúar 2017. Sótt 18 júní 2017 – gegnum Google Books.
- ↑ „Goldeneye (1995)“. The Numbers. Sótt 19 janúar 2025.
- ↑ „1995 Worldwide Grosses“. Box Office Mojo. Afrit af uppruna á 15 nóvember 2006. Sótt 24 nóvember 2006.
- ↑ „Box Office History for James Bond Movies“. The Numbers. Afrit af uppruna á 16. mars 2012. Sótt 18 október 2007.
- ↑ Kendrick, James. „GoldenEye“. Qnetwork. Afrit af uppruna á 5 apríl 2023. Sótt 5 júní 2022.
- ↑ McCarthy, Todd (15 nóvember 1995). „GoldenEye“. Variety. Afrit af uppruna á 17 júní 2013. Sótt 17 júní 2022.
- ↑ Null, Christopher. „GoldenEye“. Filmcritic.com. Afrit af upprunalegu geymt þann 13 október 2007. Sótt 27 apríl 2007.
- ↑ Hilmar Karlsson (14.12.1995). „Gullauga“. DV. bls. 29.
