Glæpur og refsing
 Fyrsta útgáfa Glæps og refsingar á rússnesku frá 1866. | |
| Höfundur | Fjodor Dostojevskíj |
|---|---|
| Upprunalegur titill | Преступление и наказание |
| Þýðandi | Ingibjörg Haraldsdóttir (1984) |
| Land |  Rússland |
| Tungumál | Rússneska |
| Útgefandi | Rússkíj Vestník |
Útgáfudagur | 1866 |
| ISBN | ISBN 9789979534945 |
Glæpur og refsing (rússneska: Преступление и наказание; Prestúpsleníje í nakazaníje) er skáldsaga eftir rússneska rithöfundinn Fjodor Dostojevskíj. Hún birtist fyrst í bókmenntatímaritinu Rússkíj Vestník í tólf mánaðarlegum hlutum árið 1866.[1] Hún var síðar gefin út sem ein bók. Glæpur og refsing var önnur skáldsaga Dostojevskíj í fullri lengd eftir að hann sneri heim úr tíu ára útlegð í Síberíu og er almennt álitin fyrsta stórvirki hans sem fullþroskaðs rithöfundar.[2] Bókin er gjarnan álitin eitt mesta verk heimsbókmenntanna.[3][4][5][6]
Aðalpersónan í Glæpi og refsingu er Rodion Raskolnikof, fátækur fyrrum laganemi í Sankti Pétursborg sem leggur á ráðin að myrða gamla konu sem felur peninga og ýmis verðmæti í íbúð sinni. Hann telur að með peningunum geti hann fundið lausn á fátækt sinni og síðan orðið að mikilmenni. Raskolnikof reynir að telja sjálfum sér trú um að tilteknir glæpir séu réttlætanlegir ef þeir eru framdir til að greiða veg „framúrskarandi“ manna. Þegar hann hefur framið morðið nagar efinn hann hins vegar og hann er gripinn móðursýki og sjálfsfyrirlitningu. Réttlætingar hans glata mætti sínum hver af annarri og hann glímir við sektarkennd og örvæntingu á meðan æ fleiri afleiðingar af glæp hans koma í ljós.
Tilurð
[breyta | breyta frumkóða]Dostojevskíj byrjaði að skrifa Glæp og refsingu sumarið 1865. Hann var á þeim tíma í erfiðri fjárhagsstöðu þar sem hann hafði tapað miklu fé í fjárhættuspilum og varð auk þess að styðja fjölskyldu bróður síns, Míkhaíls, sem hafði látist árið 1864. Hann skuldaði lánadrottnum sínum jafnframt mikið fé. Dostojevskíj skrifaði undir samning við útgefandann Míkhaíl Katkov eftir að hafa greint honum frá því að næsta skáldsaga hans myndi fjalla um ungan mann sem myrðir veðlánara og reynir síðan bæði að hlaupast undan gjörðum sínum og réttlæta þær en játar verknaðinn að lokum.
Dostojevskíj var á þessum tíma með hugmyndir að tveimur skáldsögum. Önnur átti að heita Fyllibytturnar. Hin gekk út á „sálfræðilega lýsingu á afbroti“. Að endingu sameinaði Dostojevskíj hugmyndirnar tvær í eina. Hann hafði í upphafi hugsað sér Marmeladof-fjölskylduna sem birtist í Glæpi og refsingu sem persónur í Fyllibyttunum.[7]
Skáldsagan var fyrsta gagnrýni höfundarins á nýja frjálslyndisstefnu 19. aldar og með persónu Raskolnikof vildi Dostojevskíj sýna fram á afleiðingar guðlauss níhílisma yngri kynslóðanna, sem hann taldi vera grimmilegt mannúðarleysi og skammarlegan skort á reisn.[8]
Heimildir
[breyta | breyta frumkóða]- Frank, Joseph (1995). Dostoevsky: The Miraculous Years, 1865–1871. Princeton University Press. ISBN 0-691-01587-2. „Katkov, Crime and Punishment.“
Tilvísanir
[breyta | breyta frumkóða]- ↑ University of Minnesota – Study notes for Crime and Punishment – (sótt 1. maí 2006)
- ↑ Frank (1995), bls. 96.
- ↑ „The 50 Most Influential Books of All Time“. Open Education Database. 26 janúar 2010.
- ↑ „The Greatest Books“. thegreatestbooks.org. Afrit af upprunalegu geymt þann 12 maí 2021. Sótt 24. desember 2025.
- ↑ Writers, Telegraph (23 júlí 2021). „The 100 greatest novels of all time“. The Telegraph. Afrit af uppruna á 11 janúar 2022.
- ↑ „100 must-read classic books, as chosen by our readers“. Penguin. 26 maí 2022.
- ↑ "ClassicNote: About Crime and Punishment" - Literary notes for Crime and Punishment
- ↑ Bernt Olsson og Ingemar Algulin. Litteraturens historia i världen. Stockholm. Norstedts, 1990. ISBN 91-1-943422-7
