Gettysborgarávarpið

Önnur tveggja staðfestra ljósmynda af Lincoln í Gettysburg 19. nóvember 1863. Lincoln sést sitjandi fyrir miðju. Ræðan var flutt um þremur klukkustundum eftir að myndin var tekin.

Gettysborgarávarpið (enska: Gettysburg Address) var ræða sem Abraham Lincoln Bandaríkjaforseti flutti í bænum Gettysburg í Pennsylvaníu þann 19. nóvember árið 1863. Lincoln flutti ræðuna við vígslu grafreits sem reistur hafði verið fyrir hermenn sem féllu í valinn í orrustunni við Gettysburg, sem var háð við bæinn í júní sama ár vegna þrælastríðsins. Ávarpið er jafnan talið ein frægasta og áhrifamesta ræða í sögu Bandaríkjanna og hefur verið talið meðal meistaraverka heimsbókmenntanna.

Lýsing

Mannfall í orrustunni við Gettysburg var gríðarlegt og stjórnvöld í Pennsylvaníu höfðu varla tök á því að jarðsetja alla hermennina. Eftir orrustuna lágu lík á víð og dreif um vígvöllinn og önnur höfðu verið sett í grunnar, ómerktar grafir. Stjórn Pennsylvaníu ákvað því að kaupa landskika til þess að stofna sérstakan grafreit fyrir hermennina. Ákveðið var að grafreiturinn skyldi vígður 19. nóvember 1863 og að fyrrum utanríkisráðherrann Edward Everett, sem var gjarnan talinn mesti ræðuskörungur Bandaríkjanna á þeim tíma, skyldi flytja vígsluræðuna. Abraham Lincoln forseti féllst á að vera einnig viðstaddur athöfnina og flytja stutt ávarp á eftir Everett.

Óvíst er hve margir voru viðstaddir vígsluathöfnina í Gettysburg 19. nóvember 1863 en talið er að það hafi verið eitthvað á bilinu 15 til 30 þúsund manns. Eftir skrúðgöngu og bænahald tók Everett til máls og flutti ræðu sem varði í um tvær klukkustundir, við góðar undirtektir mannfjöldans. Lincoln tók til máls á eftir Everett og flutti ávarp sem aðeins varði í nokkrar mínútur. Í ávarpinu lýsti Lincoln þeim gildum sem hann taldi að Bandaríkin ættu að standa fyrir, meðal annars með hinum fleygu orðum „Stjórn fólksins, á fólkinu byggð, fólksins vegna til“ (e. Government of the people, by the people, for the people).

Ávarp Lincolns vakti ekki verulega athygli fyrr en mun seinna. Fréttablöðin New York Times og New York Tribune veittu ávarpinu lítinn gaum og greindu aðeins frá því að Lincoln hefði sagt nokkur „vel valin orð“. Blöð sem studdu Demókrataflokkinn gagnrýndu ávarpið og blöð sem birt voru í suðurríkjunum hæddust að því. Með tíð og tíma varð Gettysborgarávarpið hins vegar ein þekktasta og vinsælasta ræða í sögu Bandaríkjanna og varð þekkt sem nokkurs konar „trúarjátning lýðræðisins“.

Texti

Thorolf Smith þýddi Gettysborgarávarpið á íslensku í ævisögu sinni um Abraham Lincoln árið 1959.

Frumtexti:

Íslensk þýðing:

Four score and seven years ago our fathers brought forth on this continent, a new nation, conceived in Liberty, and dedicated to the proposition that all men are created equal. Now we are engaged in a great civil war, testing whether that nation, or any nation so conceived and so dedicated, can long endure. We are met on a great battle-field of that war. We have come to dedicate a portion of that field, as a final resting place for those who here gave their lives that that nation might live. It is altogether fitting and proper that we should do this. But, in a larger sense, we can not dedicate—we can not consecrate—we can not hallow—this ground. The brave men, living and dead, who struggled here, have consecrated it, far above our poor power to add or detract. The world will little note, nor long remember what we say here, but it can never forget what they did here. It is for us the living, rather, to be dedicated here to the unfinished work which they who fought here have thus far so nobly advanced. It is rather for us to be here dedicated to the great task remaining before us—that from these honored dead we take increased devotion to that cause for which they gave the last full measure of devotion—that we here highly resolve that these dead shall not have died in vain—that this nation, under God, shall have a new birth of freedom—and that government of the people, by the people, for the people, shall not perish from the earth.

Fyrir áttatíu og sjö árum skópu áar vorir nýja þjóð á þessu meginlandi. Hún var fædd í frjálsræði og helguð þeirri hugsjón að allir menn væru jafnbornir. Nú eigum vér í innanlandsófriði, og hann er prófsteinn á það, hvort þessi þjóð eða nokkur önnur þjóð þannig borin og þessari hugsjón vígð fái lifað. Vér erum saman komin á miklum vígvelli þessarar styrjaldar í því skyni að helga nokkurn hluta hans hinsta hvílustað þeirra manna, sem hér urðu að láta lífið til þess að þjóð vor mætti lifa. Það er að sönnu ljúft og lofsvert. En þegar lengra er skyggnst, getum vér ekki haslað — ekki helgað — ekki vígt þennan völl. Hugdjarfir menn, lífs og liðnir, sem hér hafa barist, hafa vígt hann með þeim hætti, að þar getum vér hvorki á aukið né úr dregið. Veröldin mun lítt um skeyta og skammt muna það, sem vér segjum hér. En hinu verður aldrei gleymt, sem þeir gerðu hér. Oss, sem eftir lifum, er því nær að vígjast hér, til að ljúka því verki, sem þeir fengu svo drengilega fram þokað. Oss ber að vígjast því háleita marki, sem fram undan er. Veri oss minning þeirra, sem með drengskap dóu, áminning um aukinn þegnskap við þá hugsjón, sem þeir fórnuðu öllu, og strengjum þess heit að hinir horfnu skuli ekki hafa til einskis dáið, að þessi þjóð megi með guðs hjálp öðlast endurfætt frelsi, og að stjórn fólksins, á fólkinu byggð, fólksins vegna til, skuli ekki líða undir lok.

Heimild

• Thorolf Smith (2012) [1959]. Abraham Lincoln: ævisaga (3. útgáfa). Reykjavík: Ugla útgáfa. ISBN 9789935210197.