Gagnkynhneigðarhyggja

Gagnkynhneigðarhyggja (enska: heterosexism) vísar til hugmyndakerfis sem, hvort sem það er meðvitað eða ómeðvitað, gerir ráð fyrir og setur gagnkynhneigt fólk ofar öðrum einstaklingum með ólíkar kynhneigðir. Slík hyggja getur komið fram hjá einstaklingum, stofnunum og samfélögum. Eitt helsta einkenni gagnkynhneigðarhyggju er sú hugmynd að gagnkynhneigð og þeir sem eru gagnkynhneigðir séu sjálfsagðari, æskilegri og virðingarverðari en aðrir. Afleiðingin er oft kerfisbundin andúð eða vanvirðing gagnvart fólki sem ekki er gagnkynhneigt (hinsegin), sem getur verið bæði meðvituð og ómeðvituð. Birtingarmyndir gagnkynhneigðarhyggju eru fjölbreyttar og sjást víða í samfélaginu. Þær geta birst í daglegri orðræðu, fjölmiðlum, trúarbrögðum, tónlist, kvikmyndum, skemmtiefni, leikföngum barna, kennsluefni og auglýsingum. Einnig getur hún komið fram sem skilningsleysi gagnkynhneigðra á reynsluheimi hinsegin einstaklinga t.d. í formi óþægilegra spurninga eða orðalags sem gerir ráð fyrir gagnkynhneigð.

Gagnkynhneigðarhyggja felur í sér þá forsendu að allir séu gagnkynhneigðir nema annað sé sérstaklega tekið fram. Þessi afstaða stuðlar að því að jaðarsetja fólk með aðrar kynhneigðir. Þar sem gagnkynhneigð er talin „normið“ (það sem er talið eðlilegt eða viðurkennt, samfélagslegur staðall) í samfélaginu þá fá gagnkynhneigðir ákveðin forréttindi og völd sem öðrum er neitað um. Þetta leiðir til þess að fólk sem ekki er gagnkynhneigt upplifir, meðvitaða eða ómeðvitaða, kerfisbundna andúð í garð þeirra.

Áhrif á hinsegin fólk

Í rannsókn frá 2014, sem kannaði upplifun hinsegin starfsfólks hjá Reykjavíkurborg, komu fram fjórar algengar birtingarmyndir gagnkynhneigðarhyggju.

Í fyrsta lagi þurfa hinsegin einstaklingar oft að „koma út úr skápnum“ á vinnustaðnum, þar sem almennt er gert ráð fyrir gagnkynhneigð nema annað sé upplýst, en gagnkynhneigðir þurfa sjaldan að tilkynna sína kynhneigð þar sem hún er talin sjálfgefin.

Í öðru lagi er hinsegin fólk oft gert að málsvara eða talsmönnum allra hinsegin málefna, jafnvel þótt það óski þess ekki. Það upplifir að þurfa að réttlæta eða útskýra tilvist hinsegin fólks fyrir öðrum, sem ýtir undir þá hugmynd að hinsegin fólk sé einhvers konar einsleit heild sem þurfi sérstakar röksemdir fyrir tilvist sinni.

Í þriðja lagi þarf hinsegin fólk oft að svara uppáþrengjandi spurningum um einkalíf sitt, eins og „Hvenær vissir þú að þú værir hinsegin?“, sem þætti einkennilegt að spyrja gagnkynhneigðan einstakling. Slíkar spurningar eru dæmi um hvernig það er talið eðlilegt að spyrja hinsegin einstaklinga spurninga sem væru óviðeigandi gagnvart gagnkynhneigðum (eða sís einstaklingi).

Að lokum upplifir hinsegin fólk stundum að gagnkynhneigðum þyki óþægilegt eða þeir forðist að ræða um einkalíf þeirra. Þessi skortur á samskiptum eða þöggun er skaðleg þar sem hún einangrar hinsegin einstaklinga, og getur gefið til kynna að það að vera ekki gagnkynhneigður, eða hinsegin, á annan hátt sé eitthvað sem ber að skammast sín fyrir eða sé óæskilegt.