Göbekli Tepe
Göbekli Tepe eru forsögulegar fornminjar frá nýsteinöld í Anatólíu í suðaustanverðu Tyrklandi. Göbekli Tepe er ársett til 9500-8000 f.Kr[1] og samanstendur af stórum hringlaga byggingum og gríðarstórum T-laga steinsúlum sem eru elstu þekktu jötunsteinarnir. Margar þessara súlna eru myndskreyttar. Göbekli Tepe er 15 metra hátt, nær yfir 8 hektara og er svokölluð borgarhæð; manngerð hæð eða hóll sem verður til af rusli og ýmsum jarðleifum, en slíkt finnst víða annars staðar í Suðvestur-Asíu.
Árið 2018 var Göbekli Tepe bætt á Heimsminjaskrá UNESCO.[2]
Bakgrunnur
[breyta | breyta frumkóða]Göbekli Tepe var byggt á því tímabili sem nefnist nýsteinöld fyrir leirkeragerð, sem er tímabil nýsteinaldar áður en menn hófu leirkeragerð, um 9600-7000 fyrir okkar tímatal. Tímabilið skiptist í tvo hluta, A og B, og má tímasetja elstu hluta Göbekli Tepe til A-tímabilsins, 9600-8800 fyrir okkar tímatal, og yngri hluta til B-tímabilsins, 8800-7000 fyrir okkar tímatal.[3]
Fornleifarannsóknir
[breyta | breyta frumkóða]Göbekli Tepe vakti fyrst athygli fornleifafræðinga í könnunarleiðangri Háskólans í Istanbúl og Chicago-háskóla árið 1963. Þá hélt bandaríski fornleifafræðingurinn Peter Benedict því fram að efri hlutar hinna T-laga steinsúlna væru til merkis um grafreiti.
Árið 1994 ákvað þýski fornleifafræðingurinn Klaus Schmidt að endurkanna svæðið og uppgötvaði að steinarnir voru í raun gríðarstórar steinsúlur. Landsvæðið var eign tyrkneskra bænda sem höfðu fundið forngripi þar og gefið til byggðasafnsins. Á einhverjum tímapunkti höfðu menn reynt að brjóta efri hluta steinsúlanna þar sem bændurnir héldu að um væri að ræða stóra steina.[4]
Klaus Schmidt vann við Göbekli Tepe fyrir hönd Fornleifastofnunar Þýskalands þar til hann lést árið 2014. Enn í dag vinna Háskólinn í Istanbúl, Şanlıurfa-safnið og Fornleifastofnun Þýskalands við uppgröft svæðisins.[1]
Tilvísanir
[breyta | breyta frumkóða]- 1 2 Clare, Lee (2020). „Göbekli Tepe, Turkey. A brief summary of research at a new World Heritage Site (2015–2019)“. e-Forschungsberichte des DAI (enska): 1–13. doi:10.34780/EFB.V0I2.1012.
- ↑ „Göbekli Tepe“. UNESCO World Heritage Centre (enska). Sótt 17 nóvember 2022.
- ↑ Trevor Watkins (2017). „From Pleistocene to Holocene: the prehistory of southwest Asia in evolutionary context“. History and Philosophy of the Life Sciences volume. 39 (22). doi:10.1007/s40656-017-0152-3.
- ↑ Steadman, Sharon R.; McMahon, Gregory (15. september 2011). The Oxford Handbook of Ancient Anatolia: (10,000-323 BCE) (enska). OUP USA. ISBN 978-0-19-537614-2.