Fara í innihald

Françoise Barré-Sinoussi

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Françoise Barré-Sinoussi
Barré-Sinoussi árið 2008
Fædd30. júlí 1947 (1947-07-30) (78 ára)
París, Frakklandi
ÞjóðerniFrönsk
MenntunParísarháskóli
StörfVeirufræðingur
SamtökPasteur-stofnunin
Þekkt fyrirAð uppgötva HIV-veiruna
VerðlaunNóbelsverðlaunin í lífeðlis- og læknisfræði (2008)

Françoise Barré-Sinoussi (f. 30. júlí 1947) er franskur veirufræðingur, framkvæmdastjóri rannsóknadeildar um reglusetningar retróveirusmita (franska: Unité de Régulation des Infections Rétrovirales) og prófessor við Pasteur-stofnunina í París.[1] Með rannsóknum sínum átti Barré-Sinoussi þátt í því að staðfesta að HIV-veiran væri orsök alnæmis. Árið 2008 hlaut Barré-Sinoussi Nóbelsverðlaunin í lífeðlis- og læknisfræði ásamt fyrrverandi kennara sínum, Luc Montagnier, fyrir uppgötvun HIV-veirunnar.[2] Hún hætti virku rannsóknarstarfi 31. ágúst 2014 í samræmi við lög og settist alfarið í helgan stein árið 2017.[3]

Æviágrip

[breyta | breyta frumkóða]

Barré-Sinoussi fékk snemma áhuga á vísindum. Í fríum í barnæsku varði hún klukkustundum saman í að virða fyrir sér skordýr og önnur dýr, bera saman hegðunarmynstur þeirra og reyna að skilja hví sum þeirra hlypu hraðar en önnur. Það rann upp fyrir henni að hæfileikar hennar lágu í raunvísindum fremur en hugvísindum. Hún sagði foreldrum sínum að hana langaði til að fara í háskóla til að nema vísindi eða gerast rannsakandi. Barré-Sinoussi viðurkenndi að hana langaði meira til að verða læknir en að á þeim tíma hafi hún ranglega haldið að læknisfræðinám væri bæði dýrara og lengra en nám í vísindum. Eftir tveggja ára háskólanám reyndi Barré-Sinoussi að finna sér hlutastarf í rannsóknarstofu til að ganga úr skugga um að hún hefði valið sér réttan starfsferil. Eftir nærri árslanga atvinnuleit hlaut hún ráðningu hjá Pasteur-stofnuninni og var brátt ráðin í fullt starf. Þaðan af fór hún bara í háskólann til að taka próf og þurfti að reiða sig á glósur vina sinna þar sem hún mætti ekki reglulega í kennslustundirnar. Einkunnir Barré-Sinoussi urðu engu að síður hærri þar sem hún var orðin þess fullviss að hún vildi sækjast eftir ferli í vísindarannsóknum.[4]

Fræðaferill

[breyta | breyta frumkóða]
T-eitilfrumuveira í mönnum af gerð 1 (HTLV-1) og ónæmisskerðingarveiran (HIV)

Barré-Sinoussi gekk til liðs við Pasteur-stofnunina í París snemma á áttunda áratugnum. Hún lauk doktorsprófi árið 1974 og var starfsnemi hjá Heilbrigðisstofnun Bandaríkjanna áður en hún sneri aftur starfa hjá Pasteur-stofnuninni.[5][6]

Snemma á tíma alnæmisfaraldursins á árunum 1981–1984 hafði enn ekki verið staðfest að sjúkdómurinn orsakaðist af veiru. Barré-Sinoussi vann með Luc Montagnier, Jean-Claude Chermann og fleirum við stofnunina og einangraði og ræktaði retróveiru úr bólgnum eitli úr sjúklingi í áhættuhópi fyrir alnæmi.[7] Veiran var síðar nefnd HIV-1 og staðfest var að hún væri orsök faraldursins.[8][9][10][5] Með þessari uppgötvun varð hægt að þróa greiningarpróf til að hefta útbreiðslu veirunnar, taka upp upplýstari stefnu um meðferð alnæmissjúklinga og ná fram ýmsum mikilvægum framfaraskrefum í rannsóknum á HIV og alnæmi sem björguðu ótal lífum.

Barré-Sinoussi stofnaði sína eigin rannsóknarstofu við Pasteur-stofnunina árið 1988. Barré-Sinoussi hefur meðal annars rannsakað ýmsa þætti aðlagaðrar ónæmissvörunar gegn veirusýkingum,[11][12] hlutverk eðlislægra ónæmisvarna hýsilsins við stjórn HIV/AIDS,[13] þætti við smit HIV-veirunnar frá móður til barns,[14] og einkenni sem gera litlum minnihluta HIV-sjúklinga kleift að takmarka fjölgun HIV-veirunnar án andretróveirulyfja.[15][16] Hún er meðhöfundur rúmlega 240 vísindarita, hefur tekið þátt í rúmlega 250 alþjóðaráðstefnum og hefur þjálfað fjölda ungra rannsakenda.

Barré-Sinoussi er meðlimur í mörgum vísindasamtökum og -nefndum við Pasteur-stofnunina og hjá öðrum alnæmissamtökum, meðal annars ríkisstofnun Frakklands fyrir alnæmisrannsóknir. Hún hefur einnig unnið með alþjóðastofnunum, meðal annars sem ráðgjafi hjá Alþjóðaheilbrigðismálastofnuninni og hjá Sameiginlegri áætlun SÞ gegn alnæmi og eyðni (UNAIDS).

Frá níunda áratugnum hefur Barré-Sinoussi átt frumkvæði að samstarfsverkefnum við þróunarríki og hefur stýrt ýmsum þverfaglegum kerfishópum. Árið 2016 veitti hún blaðinu Sunday Observer viðtal þar sem hún tjáði sig um hvernig Jamaíka væri að bregðast við HIV-veirunni.[17] Barré-Sinoussi einbeitir sér að því að stofna til varanlegra sambanda á milli grunnrannsókna og klínískra rannsókna til þess að ná fram framförum í forvörnum, klínískri umönnun og meðferðum.[18]

Barré-Sinoussi telur að vísindamönnum hafi miðað jafnt og þétt áfram við að þróa andretróveirumeðferðir, sem UNAIDS segir að 17 milljónir alnæmissýkts fólks nýti sér á alþjóðavísu. Hins vegar krefjist það tíma og áframhaldandi fjárfestinga í rannsóknum að finna lækningu eða lækningar við sjúkdómnum.[17][19] Sem meðformaður 21. Alþjóðlegu alnæmissamtakanna (IAS) sagði hún leit að lækningu vera forgangsatriði í frekari rannsóknum á HIV-veirunni. Hún sagði að þótt rannsóknir til að ná fram slíkum lækningum væru enn á byrjunarstigi hefðu verulegar framfarir náðst.[20]

Árið 2009 skrifaði Barré-Sinoussi opið bréf til Benedikts 16. páfa til að mótmæla yfirlýsingum hans um að smokkar væru í besta falli gagnlitlir til að hefta útbreiðslu alnæmis.[21]

Í júlí 2012 varð Barré-Sinoussi forseti Alþjóðlegu alnæmissamtakanna.

Uppgötvun HIV-veirunnar

[breyta | breyta frumkóða]

Þegar Francoise Barré-Sinoussi byrjaði að rannsaka retróveirur við Pasteur-stofnunina voru þegar stór verkefni í gangi í Bandaríkjunum við rannsóknir á tengslunum milli krabbameins og retróveira. Barré-Sinoussi ákvað því að rannsaka tengslin milli retróveira og hvítblæðis í músum. Þegar nýr sjúkdómur birtist (sem ekki var enn nefndur alnæmi) kom hópur franskra lækna til Pasteur-stofnunarinnar til að spyrja hvort hann væri af völdum retróveiru. Eftir langar viðræður við samstarfsmenn sína, þar á meðal Luc Montagnier, komst Barré-Sinoussi að þeirri niðurstöðu að nýi sjúkdómurinn kynni að orsakast af retróveiru. Hann gæti hins vegar ekki verið vegna HTLV, einu þekktu retróveirunnar á þeim tíma, vegna ólíkra einkenna.

Snemma á níunda áratugnum þekkti Barré-Sinoussi þegar aðferðir til að nema virkni bakrita. Ef bakritar eru virkir staðfestir það að veiran sé retróveira. Eftir rannsóknir sem hófust í desember 1982 benti klínískt eftirlit til þess að sýkin réðist á ónæmisfrumur vegna mikillar eyðingar á CD4-frumum. Eyðing CD4-eitilfrumnanna gerði rannsakendum hins vegar erfitt að einangra veiruna í fólki með sjúkdóminn sem síðar var nefndur alnæmi. Vegna þess hve erfitt reyndist að einangra smitaða frumu úr sjúklingi með sjúkdóminn á háu stigi brugðu Barré-Sinoussi og samstarfsmenn hennar á það ráð að nota vefjasýni úr eitli úr sjúklingi með almenna eitlastækkun. Eitlastækkun var algengt sjúkdómseinkenni sjúklinga á byrjunarstigi alnæmis.

Þegar rannsakendurnir höfðu fylgst með því hvort bakritavirkni væri í frumuræktuninni í vefjasýnunum í tvær vikur greindist ensímvirkni, sem jókst til skamms tíma. Bakritavirknin dróst síðan mjög saman eftir að T-eitilfrumuveirurnar fóru að deyja. Barré-Sinoussi og kollegar hennar ákváðu að bæta við eitilfrumum úr bjóðsýnisgjafa til þess að bjarga frumuræktuninni. Þegar þetta var gert smitaðist veiran til nýju eitilfrumnanna og mikil bakritavirkni greindist á ný. Að svo búnu var veiran nefnd LAV (á ensku Lymphadenopathy Associated Virus, eitilfrumustækkunarveira) en hún hlaut síðar nafnið HIV. Árið 1983 hóf Barré-Sinoussi feril í rannsóknum á HIV-veirunni sem hún hélt áfram þar til hún fór á eftirlaun. Þetta sama ár varð einnig ljóst að gagnkynhneigt fólk gæti smitast af veirunni en ekki bara samkynhneigt og því mjög líklegt að alnæmi væri faraldur.[4][22]

Forystustörf

[breyta | breyta frumkóða]

Francoise Barré-Sinoussi vann áfram hjá Pasteur-stofnuninni og var skipuð formaður deildar um líffræði retróveira árið 1992. Starf deildarinnar var framlengt árið 2005 og hún endurnefnd deild um reglusetningar retróveirusmita. Deildin vinnur nú að rannsóknum á bólusetningum gegn HIV og að vernd gegn alnæmi fyrir ónæmismeðferð. Barré-Sinoussi hefur einnig unnið að inngildingu ríkja með takmarkaðar auðlindir, til dæmis Víetnam og Mið-Afríkulýðveldið. Hún segir reynslu sína við störf með þróunarríkjum hafa opnað augu hennar og hvatt hana til að halda áfram vísindalegu samstarfi við ýmis ríki í Afríku og Asíu. Þetta samstarf hefur stuðlað að miklum gagnskiptum og samvinnu milli vísindamanna frá þróunarríkjum og rannsakenda í París.[4][22]

Francoise Barré-Sinoussi var kjörin í framkvæmdaráð Alþjóðlegu alnæmissamtakanna (IAS) árið 2016 og var forseti samtakanna frá 2012 til 2016. Barré-Sinoussi sat í ráðgjafarnefnd fyrir 9. ráðstefnu IAS um HIV-vísindi, sem var haldin í júlí 2017. Hún er nú meðformaður IAS og vinnur að rannsóknarframtaki um lækningu á alnæmi.[4][22]

Tilvísanir

[breyta | breyta frumkóða]
  1. ↑ Beyrer, Chris; Bekkeramp, Linda-Gail; Barré-Sinoussi, Françoise (12 júlí 2016). „Too soon to speak of the end of Aids“. Independent Online. Sótt 21 apríl 2024.
  2. ↑ „Nobel prize for viral discoveries“. BBC News Online. 6 október 2008.
  3. ↑ „HIV discoverer: 'To develop a cure is almost impossible'“. CNN. 23 júlí 2015.
  4. 1 2 3 4 „From discovery to a cure: A conversation with Françoise Barré-Sinoussi“. International AIDS Society. Afrit af upprunalegu geymt þann 14 janúar 2019. Sótt 17 nóvember 2017.
  5. 1 2 Montagnier, Luc (29 nóvember 2002). „Historical essay. A history of HIV discovery“. Science. 298 (5599): 1727–1728. doi:10.1126/science.1079027. ISSN 1095-9203. PMID 12459575. S2CID 57481800.
  6. ↑ „The Nobel Prize | Women who changed science | Françoise Barré-Sinoussi“. www.nobelprize.org (enska). Sótt 16. mars 2021.
  7. ↑ Barré-Sinoussi, F.; Chermann, J. C.; Rey, F.; Nugeyre, M. T.; Chamaret, S.; Gruest, J.; Dauguet, C.; Axler-Blin, C.; Vézinet-Brun, F.; Rouzioux, C.; Rozenbaum, W.; Montagnier, L. (20 maí 1983). „Isolation of a T-lymphotropic retrovirus from a patient at risk for acquired immune deficiency syndrome (AIDS)“. Science. 220 (4599): 868–871. Bibcode:1983Sci...220..868B. doi:10.1126/science.6189183. ISSN 0036-8075. PMID 6189183.
  8. ↑ Levy, J. A.; Hoffman, A. D.; Kramer, S. M.; Landis, J. A.; Shimabukuro, J. M.; Oshiro, L. S. (24 ágúst 1984). „Isolation of lymphocytopathic retroviruses from San Francisco patients with AIDS“. Science. 225 (4664): 840–842. Bibcode:1984Sci...225..840L. doi:10.1126/science.6206563. ISSN 0036-8075. PMID 6206563.
  9. ↑ Kalyanaraman, V. S.; Cabradilla, C. D.; Getchell, J. P.; Narayanan, R.; Braff, E. H.; Chermann, J. C.; Barré-Sinoussi, F.; Montagnier, L.; Spira, T. J.; Kaplan, J. (20 júlí 1984). „Antibodies to the core protein of lymphadenopathy-associated virus (LAV) in patients with AIDS“. Science. 225 (4659): 321–323. Bibcode:1984Sci...225..321K. doi:10.1126/science.6330889. ISSN 0036-8075. PMID 6330889.
  10. ↑ Gallo, R. C.; Salahuddin, S. Z.; Popovic, M.; Shearer, G. M.; Kaplan, M.; Haynes, B. F.; Palker, T. J.; Redfield, R.; Oleske, J.; Safai, B. (4 maí 1984). „Frequent detection and isolation of cytopathic retroviruses (HTLV-III) from patients with AIDS and at risk for AIDS“. Science. 224 (4648): 500–503. Bibcode:1984Sci...224..500G. doi:10.1126/science.6200936. ISSN 0036-8075. PMID 6200936.
  11. ↑ Petitjean, G.L.; Chevalier, M. F.; Tibaoui, F.; Didier, C.L.; Manea, M. E.; Liovat, A.S.; Campa, P.; Müller-Trutwin, M.; Girard, P.M.; Meyer, L.; Barré-Sinoussi, F.O.; Scott-Algara, D.; Weiss, L. (2012). „Level of double negative T cells, which produce TGF-β and IL-10, predicts CD8 T-cell activation in primary HIV-1 infection“. AIDS. 26 (2): 139–48. doi:10.1097/QAD.0b013e32834e1484. PMID 22045342. S2CID 19779675.
  12. ↑ Delobel, P.; Nugeyre, M.-T.; Cazabat, M.; Sandres-Sauné, K.; Pasquier, C.; Cuzin, L.; Marchou, B.; Massip, P.; Cheynier, R.; Barré-Sinoussi, F.; Izopet, J.; Israël, N. (2006). „Naive T-Cell Depletion Related to Infection by X4 Human Immunodeficiency Virus Type 1 in Poor Immunological Responders to Highly Active Antiretroviral Therapy“. Journal of Virology. 80 (20): 10229–36. doi:10.1128/JVI.00965-06. PMC 1617280. PMID 17005700.
  13. ↑ Liovat, A.S.; Jacquelin, B.; Ploquin, M.J.; Barré-Sinoussi, F.; Müller-Trutwin, M.C. (2009). „African non human primates infected by SIV – why don't they get sick? Lessons from studies on the early phase of non-pathogenic SIV infection“. Current HIV Research. 7 (1): 39–50. CiteSeerX 10.1.1.320.5362. doi:10.2174/157016209787048546. PMID 19149553.
  14. ↑ Marlin, R.; Nugeyre, M.T.R.S.; Duriez, M.; Cannou, C.; Le Breton, A.; Berkane, N.; Barré-Sinoussi, F.O.; Menu, E. (2011). „Decidual soluble factors participate in the control of HIV-1 infection at the maternofetal interface“. Retrovirology. 8 58. doi:10.1186/1742-4690-8-58. PMC 3156730. PMID 21767373.
  15. ↑ Saez-Cirion, A.; Hamimi, C.; Bergamaschi, A.; David, A.; Versmisse, P.; Mélard, A.; Boufassa, F.; Barré-Sinoussi, F.; Lambotte, O.; Rouzioux, C. & Pancino, G. (2011). „Restriction of HIV-1 replication in macrophages and CD4+ T cells from HIV controllers“. Blood. 118 (4): 955–64. doi:10.1182/blood-2010-12-327106. PMC 3148172. PMID 21642597.
  16. ↑ Saez-Cirion, A.; Sinet, M.; Shin, S.Y.; Urrutia, A.; Versmisse, P.; Lacabaratz, C.; Boufassa, F.; Avettand-Fènoël, V.; Rouzioux, C.; Delfraissy, J.-F.; Barré-Sinoussi, F.; Lambotte, O.; Venet, A. & Pancino, G. (2009). „Heterogeneity in HIV Suppression by CD8 T Cells from HIV Controllers: Association with Gag-Specific CD8 T Cell Responses“. The Journal of Immunology. 182 (12): 7828–37. doi:10.4049/jimmunol.0803928. PMID 19494307.
  17. 1 2 „HIV/AIDS: Let's beat the world to a cure“. The Jamaica Observer. Afrit af upprunalegu geymt þann 6 apríl 2019. Sótt 23 ágúst 2016.
  18. ↑ „WITI Login and Signup“. witi.com (enska). Sótt 21. desember 2021.
  19. ↑ „HIV cure remains elusive, despite handful of remarkable stories Add to .“. NewsHub South Africa. Afrit af upprunalegu geymt þann 13 júlí 2018. Sótt 23 júlí 2016.
  20. ↑ „HIV cure takes a centre stage at AIDS Conference“. New Vision. Sótt 17 júlí 2016.
  21. ↑ „Lettre ouverte à Benoît XVI“. Le Monde.fr (franska). 24. mars 2009. Sótt 21. desember 2021.
  22. 1 2 3 „Françoise Barré-Sinoussi – Biographical“. Nobel Prize. Sótt 10 nóvember 2017.
Sótt frá „https://is.wikipedia.org/w/index.php?title=Françoise_Barré-Sinoussi&oldid=1960098“