Ferdinand 1. Rúmeníukonungur

Konungur Rúmeníu Hohenzollern-ætt
Ferdinand 1.
Ríkisár	10. október 1914 – 20. júlí 1927
Skírnarnafn	Ferdinand Viktor Albert Meinrad
Fæddur	24. ágúst 1865(1865-08-24)
	Sigmaringen-höll, Sigmaringen, þýska ríkjasambandinu
Dáinn	20. júlí 1927 (61 árs)
	Peleș-kastala, Sinaia, Rúmeníu
Gröf	Curtea de Argeș, Rúmeníu
Undirskrift
Konungsfjölskyldan
Faðir	Leópold, fursti af Hohenzollern
Móðir	Antonía Portúgalsprinsessa
Drottning	María af Edinborg (g. 1893)
Börn	Karl 2. Rúmeníukonungur Elísabet Grikkjadrottning María Júgóslavíudrottning Nikulás Rúmeníuprins Helena Rúmeníuprinsessa Mircea Rúmeníuprins

Ferdinand 1. (24. ágúst 1865 – 20. júlí 1927), kallaður sameinarinn (rúmenska: Întregitorul; ɨn.tre.d͡ʒiˈto.rul) var konungur Rúmeníu frá 10. október 1914 til dauðadags árið 1927. Ferdinand var annar sonur Leópolds fursta af Hohenzollern og Antoníu Portúgalsprinsessu (dóttur Maríu 2. Portúgalsdrottningar). Fjölskylda hans var hluti af kaþólskri ættkvísl prússnesku Hohenzollern-konungsættarinnar frá Sváfalandi.

Í stjórnartíð Ferdinands börðust Rúmenar með bandamönnum gegn miðveldunum í fyrri heimsstyrjöldinni. Vilhjálmur 2. Þýskalandskeisari, frændi Ferdinands, lét strika nafn hans út úr ættartölum Hohenzollern-ættarinnar eftir að Rúmenía tók afstöðu gegn Þýskalandi í stríðinu.

Æviágrip

Ferdinand var sonur Leópolds fursta af Hohenzollern-Sigmaringen (1835-1905) og Antoníu Portúgalsprinsessu (1845-1913) og bróðursonur Karls 1. Rúmeníukonungs. Árið 1886 lýsti Karl hann erfingja að rúmensku krúnunni.

Fyrri heimsstyrjöldin

Ferdinand tók við krúnunni þann 9. október 1914 eftir andlát Karls 1., þá 48 ára gamall. Innan tveggja ára frá valdatöku Ferdinands stóð Rúmenía á barmi styrjaldar gegn Þýskalandi, ættlands konungsins. Ferdinand var ekki eins mikill Þýskalandsvinur og Karl hafði verið en vildi þó ekki að Rúmenía berðist í fyrri heimsstyrjöldinni gegn Þjóðverjum. Eiginkona Ferdinands, María frá Edinborg, stuðlaði að því að Rúmenía sleit bandalagi sínu við Þjóðverja og gekk í lið með bandamönnum með bréfaskrifum við frændur sína, Nikulás 2. Rússakeisara og Georg 5. Bretakonung.

Ferdinand með Vilhjálmi 2. Þýskalandskeisara á bresku áróðursplakati.

Ferdinand neyddist til að ganga til liðs við bandamenn vegna almenningsálits Rúmena og utanríkisstefnu ríkisstjórnar Ion I. C. Brătianu. Árið 1914 hafði hann skrifað bréf til frænda síns í Þýskalandi þar sem hann sagðist vonast til þess að Þjóðverjar ynnu stríðið. Hann tók engu að síður ýmsar ákvarðanirnar sem leiddu að stríðsyfirlýsingu Rúmeníu gegn Austurríki. Þegar Rúmenía var komin í stríð gegn miðveldunum var Ferdinand trúr sínu ríki og heimsótti vígstöðvarnar oft. Daginn sem Rúmenía lýsti yfir stríði gegn Austurríki-Ungverjalandi fullvissaði Ferdinand austurríska sendiherrann í Búkarest að Rúmenía myndi viðhalda hlutleysi sínu. Undir lok dagsins hafði Rúmenía hins vegar slitið stjórnmálasambandi sínu við Austurríki-Ungverjaland.

Árið 1917 sömdu Rússar um frið við Þjóðverja í styrjöldinni og Rúmenía neyddist því einnig til að viðurkenna ósigur gegn Þjóðverjum og bandamönnum þeirra. Eftir tillögu austurrísk-ungversks hermálafulltrúa í Búkarest sendi Ferdinand tillögu til miðveldanna um friðarviðræður þann 10. febrúar 1918. Ferdinand neyddist til að ganga að afarkostum miðveldanna þann 5. mars 1918 til þess að forðast að vera vísað frá Rúmeníu ásamt konungsætt sinni. Hann skipaði nýjan forsætisráðherra, Alexandru Marghiloman, sem hafði verið hlynntur áframhaldandi hlutleysi Rúmeníu árið 1916.

Rúmenar sömdu um friðarsáttmála en að endingu neitaði Ferdinand að undirrita hann. Eftir þetta sóttu bandamenn fram á vígstöðvunum í Þessalóníku og sigruðu Búlgaríu, sem barðist með miðveldunum. Ferdinand kallaði rúmenska herinn á ný og Rúmenía gekk aftur inn í styrjöldina við hlið bandamanna, sem unnu stríðið að lokum.

Rúmenar kölluðu konunginn „Ferdinand hinn trygga“ vegna tryggðar hans við Rúmeníu. Eftir að austurrísk-ungverska keisaradæmið var leyst upp í lok fyrri heimsstyrjaldarinnar buðu ungverskir aðalsmenn honum að verða konungur Ungverjalands og sáu fyrir sér að Ungverjaland og Rúmenía yrðu í konungssambandi með landamærin frá árinu 1918. Þessar áætlanir runnu út í sandinn vegna einarðrar andstöðu rúmenskra stjórnmálamanna, sem vildu heldur að Rúmenía innlimaði austurrísk-ungverskt landsvæði þar sem íbúar voru að meirihluta rúmenskumælandi. Þessi útþensla varð að veruleika undir lok ársins 1918 og var viðurkennd af alþjóðasamfélaginu með Saint-Germain-sáttmálanum 1919 og Trianon-sáttmálanum 1920.

Millistríðsárin

Þann 15. október 1922 var Ferdinand krýndur konungur Stór-Rúmeníu í borginni Alba Iulia. Borgin var valin vegna táknræns mikilvægis hennar fyrir sögu Rúmeníu. Borgin hafði verið höfuðborg Mikaels djarfa, fursta af Vallakíu, Transylvaníu og Moldavíu. Þann 1. desember 1918 hafði endursameining Transylvaníu við Rúmeníu jafnframt verið tilkynnt 1. desember 1918.

Árið 1925 þrýsti ríkisstjórn Rúmeníu á Ferdinand og son hans, Karl, að svipta Karl erfðarétti að rúmensku krúnunni vegna ósiðlegs lifnaðar hans, eyðslusemi hans í spilavítum víðs vear um Evrópu og framhjáhald hans með konu að nafni Magda Lupescu sem hafði vakið hneyskli. Ferdinand féllst að þessu og þegar hann lést árið 1927 tók sonarsonur hans, Mikael, því við krúnunni. Ráð ríkisstjóra var skipað undir forystu Mirons Cristea, prímata rúmensku rétttrúnaðarkirkjunnar.

Fjölskylda

Ferdinand 1. var af ættinni Hohenzollern-Sigmaringen, sem var undirgrein Hohenzollern-ættarinnar frá Svefalandi.

Hjónaband og börn

Árið 1889 kynntist Ferdinand Hélène Vacarescu, ungum rithöfundi sem naut stuðnings Elísabetar drottningar, eiginkonu Karls 1. Rúmeníukonungs. Ferdinand varð ástfanginn af henni og bað um að fá að kvænast henni. Stjórnarskrá Rúmeníu bannaði hins vegar konungnum að kvænast Rúmena, sem átti að koma í veg fyrir að ein fjölskylda bojara næði yfirtökum í konungshirðinni. Karl konungur gerði Elísabetu útlæga til Neuwied fyrir að hvetja til stjórnarskrárbrots með stuðningi sínum við sambandið. Hélène flutti til Parísar og Ferdinand varð að finna sér ásættanlegt kvonfang.

Þann 10. janúar 1893 kvæntist Ferdinand Maríu frá Edinborg (1875-1938), dóttur Alfreðs af Sachsen-Coburg-Gotha, hertogans af Edinborg, og Maríu Alexandrovnu stórhertogaynju af Rússlandi. Þau eignuðust sex börn:

• Karl (1893-1953), sem varð konungur Rúmeníu frá 1930 til 1940 undir nafninu Karl 2. (Carol II).
• Elísabetu (1894-1956), sem giftist árið 1921 Georg 2. Grikkjakonungi (1890-1947) en skildi við hann 1935.
• Maríu (1900-1961), sem kvæntist árið 1922 Alexander 1. Júgóslavíukonungi (1888-1934).
• Nikulás (1903-1978), sem kvæmtist árið 1931 Jeanne Dumitrescu-Tohani (1909-1963) og kvæntist síðar 1967 Thérèse Figueira de Mello (1913-1997).
• Helenu (1909-1991), sem giftist árið 1931 Anton von Habsburg-Lothringen erkihertoga (1901-1987), skildi við hann árið 1954, giftist sama ár Ștefan Isărescu (1906-2002) og skildi við hann 1965.
• Mircea (1913-1916), sem lést úr taugaveiki.

Tilvísanir

Heimildir

• Binder-Iijima, Edda; Löwe, Heinz-Dietrich; Volkmer, Gerald (2010). Die Hohenzollern in Rumänien 1866–1947. Eine monarchische Herrschaftsordnung im europäischen Kontext [Hohenzollern-ættin í Rúmeníu (1866-1947): Erfðaeinveldisstjórn í evrópsku samhengi]. Studia Transsylvanica (þýska). 41. bindi. Köln: Böhlau Verlag. ISBN 978-3-412-20540-9.
• Crăciun, Boris (1997). Regii și reginele României: O istorie ilustrata a Casei Regale [Konungar og drottningar Rúmeníu: Útgáfa með myndlýsingum eftir konungshirðina] (rúmenska). Iași: Editura Porțile Orientului. ISBN 973-97442-2-2.
• Fischer, Fritz (1970). Les Buts de guerre de l’Allemagne impériale (1914-1918). Þýðing eftir Geneviève Migeon og Henri Thiès. Paris: Éditions de Trévise. BNF: 35255571j..
• Kroner, Michael (2004). Die Hohenzollern als Könige von Rumänien: Lebensbilder von vier Monarchen 1866–2004 [Hohenzollern-ættin, konungar Rúmeníu: Ævisögur fjögurra erfðaeinvalda 1866-2004] (þýska). Heilbronn: Johannis-Reeg-Verlag. ISBN 978-3-937320-30-4.
• Lacroix-Riz, Annie (1996). Le Vatican, l'Europe et le Reich: De la Première Guerre mondiale à la guerre froide. Références Histoire (franska). Paris: Armand Colin. ISBN 2-200-21641-6..
• Þjóðminjasafn Rúmeníu (2009). Familia regala: O istorie in imagini [Konungsfjölskyldan: Saga í myndum] (rúmenska). Cetatea de Scaun. ISBN 978-973-8966-97-0.
• Renouvin, Pierre (1962) [1934]. La Crise européenne et la Première Guerre mondiale. Peuples et civilisations. Paris: Presses universitaires de France. BNF: 33152114f.
• Schiavon, Max (2011). L'Autriche-Hongrie la Première Guerre mondiale: La fin d'un empire. Les Nations dans la Grande Guerre (franska). Paris: Éditions SOTECA, 14-18 Éditions. ISBN 978-2-916385-59-4.
• Zach, Krista (1974). „Ferdinand I., König von Rumänien“ (þýska). Aldinborg, München. bls. 508-509. ISBN 3-486-47871-0.

Fyrirrennari: Karl 1.

Konungur Rúmeníu (10. október 1914 – 20. júlí 1927)

Eftirmaður: Mikael 1.