Félix Houphouët-Boigny
| Félix Houphouët-Boigny | |
|---|---|
 Félix Houphouët-Boigny árið 1962. | |
| Forseti Fílabeinsstrandarinnar | |
| Í embætti 3. nóvember 1960 – 7. desember 1993 | |
| Forsætisráðherra | Alassane Ouattara (1990–1993) |
| Forveri | Embætti stofnað |
| Eftirmaður | Henri Konan Bédié |
| Forsætisráðherra Fílabeinsstrandarinnar | |
| Í embætti 7. ágúst 1960 – 27. nóvember 1960 | |
| Forveri | Auguste Denise |
| Eftirmaður | Alassane Ouattara (1990) |
| Persónulegar upplýsingar | |
| Fæddur | 18. október 1905 Yamoussoukro, Frönsku Vestur-Afríku |
| Látinn | 7. desember 1993 (88 ára) Yamoussoukro, Fílabeinsströndinni |
| Stjórnmálaflokkur | Lýðræðisflokkurinn |
| Maki | Kady Racine Sow (g. 1930; sk. 1952) Marie-Thérèse Brou (g. 1952) |
| Börn | 6 |
| Gælunafn | Papa Houphouët Le Vieux |
Félix Houphouët-Boigny (18. október 1905 – 7. desember 1993) var fyrsti forseti Fílabeinsstrandarinnar. Hann gegndi embættinu frá sjálfstæði landsins árið 1960 til dauðadags árið 1993. Houphouët-Boigny var ættbálkshöfðingi og starfaði sem læknaliði, verkalýðsforingi og bóndi þar til hann var kjörinn á franska þingið árið 1945. Hann gegndi ýmsum ráðherrastöðum innan ríkisstjórnar Frakklands þangað til Fílabeinsströndin hlaut sjálfstæði árið 1960. Houphouët-Boigny gegndi mikilvægu hlutverki í stjórnmálum og afnýlendun Afríku.
Æviágrip
[breyta | breyta frumkóða]Félix Houphouët-Boigny fæddist árið 1905 í Yamoussoukro og var sonur auðugs ættbálkshöfðingja af þjóðernishópi Baoulé-fólksins. Hann lauk læknisfræðiprófi í Dakar í Senegal en sneri síðan aftur til Yamoussoukro til að vinna sem læknir og plantekrueigandi. Hann varð ættbálkshöfðingi árið 1938, þegar bróðir hans lést.[1]
Houphouët-Boigny stundaði læknastörf í um tvo áratugi og var vinsæll í því starfi. Undir lok seinni heimsstyrjaldarinnar stofnaði Houphouët-Boigny Lýðræðisflokkinn, stjórnmálaflokk sem átti að beita sér fyrir sjálfstæði Fílabeinsstrandarinnar. Flokkurinn varð fljótt stærsti flokkur landsins og Houphouët-Boigny var því ítrekað kjörinn sem fulltrúi Fílabeinsstrandarinnar á franska þingið. Houphouët-Boigny hallaði sér fyrst að kommúnistum en svo að jafnaðarmönnum og hlaut því sæti í ríkisstjórn Guy Mollet árið 1956. Hann var fyrsti svarti ráðherrann í sögu Frakklands.[2]
Þegar Charles de Gaulle veitti Fílabeinsströndinni og öðrum nýlendum Frakka í Afríku sjálfstæði var Houphouët-Boigny sjálfkjörinn fyrsti forseti ríkisins. Stjórnmálaflokkur hans varð eini valdaflokkur landsins og Houphouët-Boigny bjó svo um hnútana að aðrir flokkar næðu ekki fótfestu. Houphouët-Boigny var endurkjörinn til forsetaembættisins á fimm ára fresti í stjórnartíð sinni en í reynd var um sýndarkosningar að ræða þar sem samkeppnin við hann var engin.[3]
Houphouët-Boigny vildi að fyrrum nýlendur Frakka í Afríku viðhéldu nánu sambandi við Frakkland og varði sjálfur oft mánuðum saman í París eftir að hann varð forseti.[4] Um þetta greindi hann á við Kwame Nkrumah, forseta nágrannaríkisins Gana, sem vildi að hin nýsjálfstæðu Afríkuríki hefðu sem minnst samskipti við gömlu nýlenduveldin.[2] Ólíkt mörgum afrískum leiðtogum hafði Houphouët-Boigny ekki trú á Afríkueiningarstefnunni og reyndi fremur að efla einkaframtak og laða erlent fjármagn frá Vesturlöndum til landsins. Fílabeinsströndin hlaut mikla efnahagsstyrki frá Frakklandi og þúsundir Fílabeinsstrendinga hlutu styrki til náms í Frakklandi.[1]
Hagvöxtur var stöðugur á Fílabeinsströndinni frá 1963 til 1978 og var mestur 12 prósent milli ára. Þegar heimsmarkaðsverð á kakó- og kaffibaunum fór að lækka árið 1978 syrti hins vegar í álinn í efnahagslífi landsins. Landið leið einnig fyrir mikla þurrka árin 1982 og 1984 og niðursveiflu á alþjóðamörkuðum árið 1986 og Houphouët-Boigny var gagnrýndur í auknum mæli fyrir að verja miklu fé í gæluverkefni sín.[5]
Sem forseti lét Houphouët-Boigny gera heimaborg sína, Yamoussoukro, að höfuðborg Fílabeinsstrandarinnar í stað Abidjan. Hann lét jafnframt byggja Frúarkirkjuna í Yamoussoukro, sem varð stærsta kirkja í heimi. Frúarkirkjan var byggð á árunum 1986 til 1989 og var vígð 10. september 1990. Jóhannes Páll 2. páfi blessaði hornstein hennar 10. ágúst 1985. Kirkjan er 149 metrar á hæð og 70.000 fermetrar að flatarmáli og getur hýst 18.000 manns.[6] Bygging kirkjunnar, sem er talin hafa kostað andvirði allt að 12 milljarða íslenskra króna í þágildi, var töluvert gagnrýnd þar sem efnahagsaðstæður á Fílabeinsströndinni voru ekki góðar á þessum tíma og vegna þess að aðeins um fimmtungur landsmanna var kristinn.[7]
Heilsu Houphouët-Boigny fór að hraka á tíunda áratugnum. Hann skipaði Alassane Ouattara forsætisráðherra á svipuðum tíma og fól honum að grynnka á þjóðarskuldum Fílabeinsstandarinnar. Houphouët-Boigny lést í desember 1993 en þá hafði Ouattara í reynd farið með stjórn landsins í um tvö ár. Eftir dauða hans tók við rósturtímabil á Fílabeinsströndinni sem einkenndist af herforingjabyltingum og innanlandsátökum.[5]
Tilvísanir
[breyta | breyta frumkóða]- 1 2 David Reed (1. maí 1965). „Fílabeinsströndin: Mesta frægðarsaga Afríku“. Úrval. bls. 55–60.
- 1 2 Þórarinn Þórarinsson (26. október 1963). „Einræðisherra á Fílabeinsströnd“. Tíminn. bls. 2.
- ↑ Þórarinn Þórarinsson (21. október 1977). „Tíð ráðherraskipti á Fílabeinsströndinni“. Tíminn. bls. 9.
- ↑ Þórarinn Þórarinsson (27. október 1979). „Houphouet-Boigny er góður vinur Giscards“. Tíminn. bls. 4.
- 1 2 Björn Teitsson (13. apríl 2011). „Uppgangur og hnignun á Fílabeinsströndinni“. Dagblaðið Vísir. bls. 16.
- ↑ Margrét Einarsdóttir (3. desember 2002). „Hvað er stærsta kirkja í heimi stór og hvar er hún?“. Vísindavefurinn. Sótt 19. nóvember 2025.
- ↑ „Stærsta kirkja heims“. Þjóðviljinn. 6. janúar 1989. bls. 11.
| Fyrirrennari: Fyrstur í embætti |
|
Eftirmaður: Henri Konan Bédié | |||
| Fyrirrennari: Auguste Denise |
|
Eftirmaður: Alassane Ouattara | |||