Eggjastokkar

Eggjastokkarnir eru líffæri sem eru hluti af æxlunarfærum kvendýra. Eggjastokkarnir er kynkirtlar og eru tveir talsins, þeir eru staðsettir í grindarholinu, hvor sínum megin við legið. Eggjastokkarnir tengjast leginu með örmjóum sveigjanlegum pípum sem nefnast eggjaleiðarar. Eggjastokkarnir eru innkirtlar og framleiða eggfrumur. Eggjastokkarnir eru möndlulaga og aflangir, u.þ.b. 3,5 cm að lengd, 2,0 cm breið, og 1,0 cm að þykkt.

Starfsemi líffæris

Eggjastokkarnir gegna því lykilhlutverki að framleiða eggfrumur og kynhormón. Þeir stjórna kynþroska og frjósemi kvendýrsins. Á eggjastokknum eru vökvafylltar blöðrur sem nefnast eggbú. Eggbúið sér um það að mynda hormóna eggjastokksins og að framleiða eggfrumu sem ferðast svo niður frá stokknum gegnum eggjaleiðarann, sem kallast egglos. Eggfruman endar svo í leginu þar sem frógvun getur átt sér stað ef eggið mætir sáðfrumu. Kynhormónin sem þeir framleiða eru estrógen og prógesterón.

Hormón

Tíðahringnum er stjórnað af kynstýrihormóni sem undirstúka heilans seytir út í tiltekið æðarkerfi og flytur það beint til framhluta heiladingulsins. Við það virkjast heiladingulinn og byrjar að seyta hormónum ESH (kynstýrihormón) og GSH (Gulbússtýrihormón). ESH örvar eggbúsfrumur sem eru í eggjastokkunum en þær seyta estrógenum út í blóðið, magn þeirra eykst eftir því stærri sem eggbúin eru og eggfruman í þeim verður þroskaðari. Þegar estrógen magnið í blóðinu er í hámarki hefur það þau áhrif á að boðin frá undirstúku heilans dvínar og þar af leiðandi ESH framleiðsla frá heiladingli. Við það eykst þá framleiðsla á GSH. Þetta verður til þess að fyrri hluti tíðahringsins er lokið og egglos verður (Þuríður Þorbjarnardóttir, 2006).

Fjölblöðrueggjastokkaheilkenni

Fjölblöðrueggjastokkaheilkenni (e. polycystic ovary syndrom eða PCOS) er innkirtlasjúkdómur. Hann veldur hormónaójafnvægi, magnið af andrógeni í blóði eykst og það veldur truflun á tíðahring. Þar af leiðandi getur PCOS haft áhrif á frjósemi og ollið erfiðleikum með getnað. Einkenni PCOS eru t.d. óreglulegar, miklar eða engar blæðingar, aukið insúlínónæmi sem eykur líkurnar á sykursýki týpu 2, aukinn hárvöxtur, óútskýrð þyngdaraukning og húðvandamál eins og feit húð eða bólumyndun. Nafn sjúkdómsins getur verið villandi, heilkennið er kennt við blöðrur sem myndast innan í eggjastokkum sumra kvenna með PCOS, en ekki utan við, sem er annað fyrirbæri. Upphaflega var talið að þessar eggbúsblöðrur valdi ástandinu en nú eru þær túlkaðar sem eitt af einkennunum en ekki orsökin.

Endómetríósa

Endómetríósa er krónískur sjúkdómur sem veldur ýmsum mismiklum áhrifum og einkennum á daglegt líf. Sjúkdómurinn er einnig fjölkerfa og genatískur. Endómetríósa er iðjulega kallaður endó en áður var hann betur þekktur sem legslímuflakk. Sjúkdómurinn lýsir sér þannig að endómetríósufrumur setjast á yfirborðsþekju á hinum ýmsu líffærum og valda bólgum. Einstaklingur með endó getur því verið með innvortis blæðingar í hverjum mánuði þar sem frumurnar eru. Það getur síðan leitt til samgróninga á milli líffæra og innan kviðarholsins. Algengasti staður þessa legslímuvefs er á eggjastokkum og getur það valdið ófrjósemi. Ein af hverjum tíu þjást af sjúkdómnum.

Krabbamein

Æxli í eggjastokkum er iðulega genatískur sjúkdómur sem getur þó átt sér fjölmarga aðra aðdraganda. Sjúkdómurinn kemur til vegna óeðlilegs vaxtar á vef eggjastokks. Í eggjastokkunum getur myndast fjöldinn allur af æxlum, ýmist illkynja eða góðkynja. Langflest þeirra eru góðkynja en tíðni illkynja æxla fer hækkandi með hverju aldursári. Fyrr á öldum var þetta algengasta krabbameinið og dróg margar konur til dauða. Tilfellum hefur þó fækkað hvað varðar algengustu illkynja æxlin og verulega hefur dregið úr fjölda þeirra á síðustu árum á Íslandi.

Heimildir

Louisa Thompson. (2020, 9. apríl). The ovaries. Sótt af https://teachmeanatomy.info/pelvis/female-reproductive-tract/ovaries/

  Þessi líffræðigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.