Casablanca (kvikmynd)
| Casablanca | |
|---|---|
 | |
| Leikstjóri | Michael Curtiz |
| Handritshöfundur | Julius J. Epstein Philip G. Epstein Howard Koch |
| Framleiðandi | Hal B. Wallis |
| Leikarar | |
| Kvikmyndagerð | Arthur Edeson |
| Tónlist | Max Steiner |
| Dreifiaðili | Warner Bros. Pictures, Inc. |
| Frumsýning | 26. nóvember 1942 |
| Lengd | 102 mínútur[1] |
| Tungumál | Enska |
| Ráðstöfunarfé | $878.000[2]–$1 milljón[3][4] |
| Heildartekjur | $3,7[5]–6,9 milljónir[3] |
Casablanca er bandarísk rómantísk dramamynd frá árinu 1942 sem Michael Curtiz leikstýrði. Aðalleikarar myndarinnar voru Humphrey Bogart, Ingrid Bergman og Paul Henreid.
Myndin var framleidd og gerist á árum seinni heimsstyrjaldarinnar. Sagan fjallar um bandarískan mann (Bogart) sem rekur skemmtistað í borginni Casablanca, sem er undir stjórn frönsku Vichy-stjórnarinnar. Þegar gömul ástkona hans (Bergman) kemur til Casablanca verður hann að velja á milli ástar sinnar á henni og þess að hjálpa eiginmanni hennar (Henreid), sem er leiðtogi í tékkóslóvakísku andspyrnuhreyfingunni, að flýja úr landi svo hann geti haldið áfram baráttu sinni gegn nasistum.
Handrit myndarinnar var byggt á leikritinu Everybody Comes to Rick's, sem hafði aldrei verið sett á svið. Meðal aukaleikara myndarinnar voru Claude Rains, Conrad Veidt, Sydney Greenstreet, Peter Lorre og Dooley Wilson.
Söguþráður
[breyta | breyta frumkóða]
Sagan hefst í desember 1941 í Casablanca, þar sem bandarískur maður að nafni Rick Blaine rekur skemmtistaðinn og spilavítið Café Américain. Þangað sækir fjölbreyttur hópur fólks, meðal annars embættismenn Vichy-stjórnarinnar og Þýskalands nasismans, flóttamenn frá Evrópu sem vilja komast til Bandaríkjanna (sem enn eru hlutlaus) og svindlarar sem vilja græða á þeim. Rick segist vera hlutlaus í öllum málum en hann seldi Eþíópíu vopn árið 1935 og barðist með lýðveldissinnum í spænsku borgarastyrjöldinni.
Kvöld eitt montar smáglæpamaður að nafni Ugarte sig af því að hafa komist yfir sjaldgæf vegabréf með því að myrða tvo þýska sendla. Vegabréfin heimila handhöfunum að ferðast að vild um hernámssvæði Þjóðverja í Evrópu og til Portúgals, sem er hlutlaust. Ugarte vill selja vegabréfin á skemmtistaðnum og telur Rick á að geyma þau fyrir hann. Ugarte er hins vegar handtekinn af frönsku lögreglunni, sem leidd er af hinum gerspillta Louis Renault höfuðsmanni. Ugarte er síðann drepinn í haldi, án þess að uppljóstra að Rick er með vegabréfin.
Stuttu síðar birtist fyrrum ástkona Ricks, Ilsa Lund, á skemmtistaðnum. Þegar Ilsa kemur auga á vin Ricks, píanóleikarann Sam, biður Ilsa hann að spila lagið „As Time Goes By“. Rick kemur askvaðandi, öskureiður yfir því að Sam hafi óhlýðnast fyrirmælum hans um að spila þetta lag aldrei framar, en er agndofa yfir því að sjá Ilsu. Hún er í för með eiginmanni sínum, Victor Laszlo, þekktum leiðtoga úr tékkóslóvakísku andspyrnuhreyfingunni. Þegar þarna er komið við sögu sýnir myndin atriði nokkrum árum fyrr, þegar Rick og Ilsa voru í ástarsambandi í París. Þar kemur í ljós að Ilsa fór frá Rick án skýringa þegar þau voru að leggja á ráðin um að flýja frá París vegna framsóknar Þjóðverja.
Laszlo og Ilsa þurfa vegabréfin svo þau geti flúið frá Casablanca, en þýski majórinn Strasser er kominn til borgarinnar til að hindra þau. Þegar Laszlo spyrst fyrir á staðnum trúir Signor Ferrari, keppinautur Ricks, honum fyrir því að hann telji að Rick sé með vegabréfin. Laszlo snýr aftur á skemmtistað Ricks og reynir að kaupa bréfin af honum. Rick neitar að selja þau og segir Laszlo að spyrja konu sína hví hann vilji ekki gera það. Samtal þeirra er truflað þegar hópur þýskra hermanna undir forystu Strassers hefur að syngja þýska sönginn „Die Wacht am Rhein“. Laszlo skipar hljómsveit skemmtistaðarins að spila franska þjóðsönginn „La Marseillaise“ og Rick heimilar það. Ættjarðarást grípur mannfjöldann, sem tekur undir lagið og yfirgnæfir Þjóðverjana. Strasser skipar Renault í kjölfarið að láta loka staðnum.
Stuttu síðar vitjar Ilsa Ricks á auðum skemmtistaðnum. Þegar hann neitar að afhenda henni vegabréfin hótar hún honum með byssu en játar síðan að hún elskar hann enn. Hún útskýrir fyrir honum að þegar þau kynntust og urðu ástfangin í París árið 1940 stóð hún í þeirri trú að eiginmaður hennar hefði verið drepinn á flótta úr útrýmingarbúðum nasista. Þegar hún komst að því að Laszlo var á lífi og í felum nálægt París fór hún frá Rick án skýringa til að hlúa að eiginmanni sínum. Rick rennur reiðin þegar hann heyrir þetta. Hann fellst á að hjálpa hjónunum en Ilsa heldur að hann ætlist til þess að hún verði eftir með honum og að Laszlo verði að fara einn frá Casablanca. Laszlo birtist skyndilega á skemmtistaðnum eftir að hafa rétt komist undan rassíu lögreglunnar á fund andspyrnumanna í borginni. Rick lætur barþjóninn Carl flýta Ilsu burt. Laszlo, sem veit að Rick elskar Ilsu, reynir að telja hann á að nota vegabréfin til að koma henni á öruggan stað.
Þegar lögreglan handtekur Laszlo fyrir upplognar sakir fær Rick Renault til að sleppa honum með því að lofa að sjá til þess að hægt verði að handtaka hann fyrir mun alvarlegri glæp: þann að hafa stolnu vegabréfin undir höndum. Rick segir Renault að hann hyggist síðan fara sjálfur með Ilsu til Bandaríkjanna. Þegar Renault reynir að handtaka Laszlo samkvæmt áætluninni beinir Rick hins vegar byssu að honum og þvingar hann til að hjálpa bæði Laszlo og Ilsu að flýja út á flugvöll. Í blálokin segir Rick Ilsu að stíga um borð í flugvélina til Lissabon með Laszlo og segir henni að hún muni sjá eftir því ef hún verður eftir, „Kannski ekki í dag, kannski ekki á morgun, en bráðum og það sem þú átt eftir ólifað.“
Strasser, sem hefur fengið ábendingu frá Renault, kemur akandi einn síns liðs á flugvöllinn. Strasser reynir að stöðva flugvélina og miðar byssu að Rick en Rick skýtur hann til bana. Þegar lögreglan mætir á svæðið hikar Renault en skipar henni síðan að „safna saman þessum sem við grunum vanalega“ (e. Round up the usual suspects) frekar en að benda á Rick. Hann stingur síðan upp á það við Rick að þeir gangi til liðs við Frjálsa Frakka í Brazzaville. Rick og Renault ganga saman út í þokuna og Rick segir: „Louis, ég held að þetta sé byrjunin á fallegum vinskap.“ (e. Louis, I think this is the beginning of a beautiful friendship.)
Viðtökur
[breyta | breyta frumkóða]Casablanca var fimmta tekjuhæsta bandaríska kvikmyndin árið 1942.[6] Myndin hlaut mjög góðar viðtökur og vann þrenn Óskarsverðlaun, í flokki bestu myndarinnar, bestu leikstjórnarinnar og besta handritsins.[7][8] Árið 2006 var Casablanca efst á lista bandaríska rithöfundasambandsins yfir bestu kvikmyndahandrit allra tíma.[9]
Tilvísanir
[breyta | breyta frumkóða]- ↑ „Casablanca (U)“. Warner Bros. British Board of Film Classification. 17. desember 1942. Afrit af upprunalegu geymt þann 21. september 2013. Sótt 20. september 2013.
- ↑ Schatz, Thomas (1999). Boom and Bust: American Cinema in the 1940s. University of California Press. bls. 218. ISBN 978-0-520-22130-7.
- 1 2 Warner Bros financial information in "The William Schaefer Ledger". See Appendix 1, Historical Journal of Film, Radio and Television (1995) 15:sup 1, 1–31 p. 23 doi:10.1080/01439689508604551
- ↑ „Casablanca“. Box Office Mojo. Sótt 14 október 2019.
- ↑ „Top Grossers of the Season“. Variety. 5 janúar 1944. bls. 54. Afrit af uppruna á 17. mars 2017.
- ↑ Ingólfur Margeirsson (24. mars 1993). „Mynd allra tíma“. Alþýðublaðið. bls. 4–5.
- ↑ Björn Norðfjörð (28. apríl 2007). „Casablanca“. Lesbók Morgunblaðsins. bls. 8–9.
- ↑ Bergljót Ingólfsdóttir (18. september 1999). „Casablanca – Mynd allra tíma“. Morgunblaðið. bls. 40.
- ↑ „Casablanca valið besta kvikmyndahandritið“. mbl.is. 7. apríl 2006. Sótt 26. nóvember 2025.