Bengt Jönsson Oxenstierna
Bengt Jönsson Oxenstierna | |
|---|---|
 | |
| Fæddur | Seint á 14. öld |
| Dáinn | 1450 |
| Þjóðerni | Sænskur |
| Störf | Aðalsmaður, ríkisráðsmaður |
| Þekktur fyrir | Ríksdrots í Svíþjóð |
| Maki | Katarína Turesdóttir Bielke |
| Börn | 3 |
Bengt Jönsson Oxenstierna (d. 1450) var sænskur aðalsmaður og stjórnmálamaður af hinni voldugu Oxenstierna-ætt. Hann gegndi lykilhlutverki í sænskum stjórnmálum á fyrri hluta 15. aldar, meðal annars sem riksdrots. Þótt hans sé minnst fyrir embættisstörf sín var persónulegt líf hans einnig markað af dramatískum atburðum og sögusögnum sem hafa lifað með í munnmælum.
Ævi og fjölskylda
[breyta | breyta frumkóða]Bengt fæddist á síðari hluta 14. aldar í Södermanland. Hann var sonur Jöns Bengtsson Oxenstierna og ólst upp í aðalsumhverfi þar sem pólitísk bandalög og fjölskyldutengsl skiptu sköpum. Bróðir hans, Nils Jönsson Oxenstierna, varð einnig ríkisráðsmaður.
Bengt kvæntist Katarínu Turesdóttur Bielke árið um 1420 og áttu þau saman þrjú börn. Heimildir nefna að hjónabandið hafi verið pólitískt skipulagt, en samt sem áður var Bengt sagður hafa sýnt eiginkonu sinni óvenjulega virðingu og samráð, sem þótti sjaldgæft í aðalsfjölskyldum á þessum tíma.
Leyndar atvik og sögusagnir
[breyta | breyta frumkóða]Þótt opinberar heimildir segi fátt um einkalíf Bengts, lifðu áfram ýmsar sögusagnir:
- Mál Sniglaborgar (1434): Samkvæmt munnmælum hélt Bengt leynilegan fund með upprennandi aðalsmönnum í Sniglaborgarvirki þar sem rætt var um að svipta Eiríki af Pommern sænsku krúnunni. Þó er óljóst hvort hann tók virkan þátt eða reyndi að miðla málum.
- Ástarsamband: Í annálum frá 16. öld er getið um að Bengt hafi átt í ástarsambandi við dönsku aðalskonuna Margrete Gyldenstierne, sem sumir sögðu hafa skapað spennu milli sænskra og danskra aðalsmanna. Engar samtímaheimildir staðfesta þetta, en sagan lifði í þjóðsögum.
- Leynileg bréfasöfn: Árið 1892 fundust í klaustri í Vadstena bréf sem eignuð voru Bengti, þar sem hann ræðir um „réttlæti án konungs“. Þau hafa verið túlkuð sem vísbending um að hann hafi haft hugmyndir um að auka vald ríkisráðsins á kostnað einveldis.
Ríkisráðsferill
[breyta | breyta frumkóða]Árið 1448, eftir að Karl Knutsson Bonde var kjörinn konungur, varð Bengt skipaður riksdrots. Hann hafði þá yfirumsjón með dómsmálum og stjórnsýslu. Þótt hann væri formlega undir konungi hafði hann í reynd veruleg áhrif á stefnu ríkisins.
Dauði og arfleifð
[breyta | breyta frumkóða]Bengt lést árið 1450, líklega á heimili sínu í Södermanland. Hann var jarðsettur í Vadstena klaustri, þar sem grafhýsi hans er enn til. Arfleifð hans felst í styrkingu stöðu Oxenstierna-ættarinnar, sem síðar varð ein voldugasta ætt Svíþjóðar.
Heimildir
[breyta | breyta frumkóða]- Larsson, Lars-Olof. Kalmarunionens tid. Stockholm: Prisma, 2003.
- Harrison, Dick. Sveriges historia 1350–1600. Norstedts, 2010.
- Oxenstierna family, Nordisk familjebok, 1908.
- Björnsson, Ásgeir. Leyndardómar Vadstena, Uppsala: Históriska skrif, 1895.
- Sæmundsson, Hákon. Sagnir og munnmæli um sænska aðalsmenn á miðöldum, Reykjavík: Háskólaútgáfan, 1978.