Amarnatímabilið

Amenhótep 4. sem breytti nafni sínu í Akenaten „sjóndeildarhringur sólkringlunnar“.

Amarnatímabilið var stutt tímabil í sögu Egyptalands hins forna á síðari hluta átjándu konungsættar (um 1346 til 1332 f.Kr.) þegar aðsetur faraós og fjölskyldu hans var flutt til nýrrar borgar, Akenaten (nú Amarna). Þetta gerðist í valdatíð Amenhóteps 4. sem tók upp eins konar þjóðgyðistrú (þar sem einn guð er dýrkaður af þjóðinni, en tilvist guða annarra þjóða ekki neitað) þar sem sólkringlan, Aten, var dýrkuð. Opinberri dýrkun allra annarra egypskra guða var hætt, þótt tilbeiðsla þeirra hafi áfram tíðkast meðal almennings. Undir lok tímabilsins eru heimildir um annan faraó, Smenkkare, og drottninguna Neferneferuaten, sem óvíst er hver voru.

Undir lok tímabilsins tók níu ára sonur Akenatens, Tútankamún, við völdum, og fáum árum síðar var nýja borgin yfirgefin og opinber dýrkun annarra guða (sérstaklega Amúns) hófst að nýju. Í valdatíð Tútankamúns fluttist stjórnsýslan til Memfis. Báðar dætur Tútankamúns létust á undan honum og hann dó því án erfingja. Eftir það tók Ay við völdum og síðast Hóremheb sem fyrirskipaði niðurrif borgarinnar sem Akenaten hafði reist. Hóremheb reyndi líka að afmá öll merki um valdatíð Akenatens, svo hann sjálfur sýndist næstur í valdaröðinni á eftir Amenhótep 3.

Amarnatímabilið einkennist af fagurfræðilegum breytingum í fornegypskri myndlist. Í stað raunsærra mannamynda komu stílfærð tvíkynja form með löngum höfðum og hálsum, og framsettum maga og brjóstum. Ritmálið tók líka breytingum svo það endurspeglaði betur samtímamálið. Frá þessum tíma er Hinn mikli lofsöngur Atens sem hefur verið borinn saman við Sálm 104 í Sálmunum í Biblíunni. Frá þessum tíma eru líka Amarnabréfin, safn leirtafla sem eru rituð á akkadísku og stíluð á faraó. Arkitektúr borgarinnar Akenaten var að mörgu leyti frábrugðinn hefðbundnum arkitektúr tímabilsins þegar kom að hofbyggingum, höllum og íbúðarhúsum. Auk þess var gerð nýrrar borgar svo langt frá hefðbundnum miðstöðvum valdsins óvenjulegt og skapaði nýjar áskoranir.