Fara í innihald

Alavítar

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Zulfikar, sverð Alís, er mikilvægt tákn Alavíta, sjía og annarra múslima.
Alavítar í Banyas í Sýrlandi í kringum 1940.

Alavítar (arabíska: علوية; Alawiyya) eru arabískur[1][2] þjóðernis- og trúarhópur[3] sem býr aðallega í Frjósama hálfmánanum í Vestur-Asíu og fylgir alavisma.[4] Alavismi er sértrú innan íslams sem klofnaði frá sjíatrú á níundu öld.[5][6][7] Alavítar vegsama Alí ibn Abu Talib, „fyrsta ímaminn“ í tólfungaútgáfu sjía-íslams, sem birtingarmynd hins guðlega.[8][9] Alavismi er hin eina af svokölluðum ghulāt-trúargreinum sjíatrúar sem enn er iðkuð í dag.[10] Trúarhreyfing Alavíta var stofnuð á níundu öld af Ibn Nusayr,[11] sem var lærisveinn tíunda ímams tólfungaútgáfu íslams, Ali al-Hadi, og ellefta ímamsins, Hasan al-Askari. Alavítar eru þess vegna stundum kallaðir Nusayrar.[12]

Assad-fjölskyldan, sem réð yfir Sýrlandi frá 1971 til 2024, eru Alavítar.

Manntöl benda til þess að Alavítar séu mikilvægur hluti af lýðfræði Sýrlands og séu stór minnihlutahópur í Hatay-héraði í Tyrklandi og í norðurhluta Líbanons. Einnig er samfélag Alavíta í þorpinu Ghajar á Gólanhæðum. Tvö önnur Alavítaþorp (Ayn Fit og Za'ura) voru á Gólanhæðum fyrir sex daga stríðið.[13] Alavítar eru stærsti trúarhópurinn í strandhéruðum Sýrlands og borgum við hafið, sem einnig eru byggðar súnnímúslimum, kristnu fólki og Ísmailssinnum. Þeim er oft ruglað saman við Aleva, trúarhóp í Tyrklandi sem svipar að ýmsu leyti til Alavíta en eru frábrugðnir þeim í lykilatriðum.[14][15]

Kóraninn er eitt af helgiritum Alavíta en túlkun þeirra á honum er mjög frábrugðin túlkun annarra sjíamúslima og svipar meira til túlkana gamalla ghulāt-sértrúarhópa. Guðfræði og helgiathafnir Alavíta eru ólíkar sjía-íslam í ýmsum lykilatriðum. Til dæmis drekka Alavítar vín í ýmsum helgiathöfnum og alavísmi bannar ekki neyslu áfengis.[16] Guðfræði Alavíta byggir á trú á endurholdgun og á að Alí sé holdgervingur sjálfs Guðs.[17][18] Klerkar og guðfræðingar Alavíta líta ekki á trúarbrögð sín sem hluta sjíatrúar heldur sem aðra trúgrein.[a]

Alavítar hafa í gegnum tíðina haldið trú og siðum sínum leyndum fyrir utanaðkomandi fólki og því hafa margir orðrómar um þá farið á kreik. Í sagnahefð Araba er oft fjallað um siði Alavíta á hlutdrægan máta.[19] Frá aldamótum hefur vestrænum rannsóknum á trúarbrögðum Alavíta hins vegar fleygt fram.[20] Eitt af kjarnaatriðum trúarbragða Alavíta er trúin á heilaga þrenningu sem felst í þremur hliðum eins Guðs. Þrenningin skiptist í Mana (merkingu), Ism (nafn) and Bab (dyr). Alavítar aðhyllast útstreymiskenningu um að þættir þrenningarinnar hafi endurholdgast sjö sinnum í mannsmynd í aldanna rás. Samkvæmt trú þeirra voru sjöundu endurholdganir þrenningarinnar Alí ibn Abu Talib, Múhameð og Salman al-Farisi.[21][22]

Alavítar, sem voru álitnir villutrúarmenn af klassískum guðfræðingum súnní- og sjíamúslima, hafa verið kúgaðir eða ofsóttir á ýmsum tímabilum af múslimaveldum eins og Ottómantyrkjum, Abbasídum, Mamlúkum og fleirum. Stofnun umboðsstjórnar Frakka í Sýrlandi árið 1920 markaði þáttaskil í sögu Alavíta. Þar áður höfðu Alavítar yfirleitt aðeins kallað sjálfa sig „Nusayra“ og lagt áherslu á arfleifð sína frá Ibn Nusayr. Franska stjórnin hóf að kalla þá Alavíta til að flokka trúarhópinn ásamt sjíamúslimum í opinberum gögnum.[23] Frakkar réðu marga minnihlutahópa í herinn og stofnuðu sérstök svæði fyrir þá, meðal annars Alavítaríkið. Alavítaríkið var síðar leyst upp en Alavítar gegndu áfram mikilvægu hlutverki í sýrlenska hernum og síðar í sýrlenska Ba'ath-flokknum. Eftir að Hafez al-Assad tók völdin í herforingjabyltingunni 1970 létu ba'athistar knýja fram assadíska hugmyndafræði meðal Alavíta í stað hefðbundinna siða þeirra.[24] Í sýrlensku byltingunni 2011 stigmagnaðist spenna á milli þjóðfélagshópa og borgarastyrjöld braust út í landinu.[25][26]

  • Friedman, Yaron (2000–2010). „Moḥammad b. Noṣayr“. Í Yarshater, Ehsan (ritstjóri). Encyclopædia Iranica.
  • Halm, Heinz (2001–2012). „Ḡolāt“. Í Yarshater, Ehsan (ritstjóri). Encyclopædia Iranica.

Neðanmálsgreinar

[breyta | breyta frumkóða]
  1. ↑ van Dam, Nikolaos (2017). „Introduction: Greater Syria or Bilad al-Sham“. Destroying a Nation: The Civil War in Syria. New York, USA: I. B. Tauris. ISBN 978-1-78453-797-5.

Tilvísanir

[breyta | breyta frumkóða]
  1. ↑ Feldman, Noah (12 maí 2020). The Arab Winter: A Tragedy (enska). Princeton University Press. ISBN 978-0-691-20144-3.
  2. ↑ „Alawites and the Fate of Syria“. Origins (enska). The Ohio State University. 12 nóvember 2013. Sótt 4 maí 2023.
  3. ↑ „Alawites in Lebanon“. Minority Rights Group International. 16 október 2023.
  4. ↑ „Alawite“. Britannica.
  5. ↑ Madeleine Pelner Cosman; Linda Gale Jones (2009). „The Nusayriyya Alawis“. Handbook to Life in the Medieval World, 3-Volume Set. Infobase Publishing. bls. 406, 407. ISBN 978-1-4381-0907-7. „The Alawis are a sect of extremist (ghuluw) Shiism, so called because of their doctrine of the deification of Ali ibn Abi Talib, the nephew of the prophet Muhammad. The movement was founded in the mid-ninth century by Muhammad ibn Nusayr al-Namiri, who also proclaimed that the 10th of the 12 Shiite imams, Ali ibn Hadi, possessed a divine nature. Alawi doctrine is secret, esoteric, and Gnostic in nature.“
  6. ↑ Ayse Baltacioglu-Brammer (nóvember 2013). „Alawites and the Fate of Syria“. Origins: Current Events in Historical Perspective (enska). The Ohio State University. Sótt 4 maí 2023.
  7. ↑ Feldman, Noah (12 maí 2020). The Arab Winter: A Tragedy (enska). Princeton University Press. ISBN 978-0-691-20144-3.
  8. ↑ Nisan, Mordechai (2002). „6: Alawites: To Power and the Unknown“. Minorities in the Middle East (2nd. útgáfa). McFarland & Company, Inc. bls. 116. ISBN 978-0-7864-1375-1. „'Alawite religious faith, that is the belief-system of the Nusairi sect, is rooted in a doctrine whose ideas reflect multiple theological and philo-sophical influences. ... Greek or gnostic conceptions of the divinity intersperse with human incarnation as a key element in its theology.“
  9. ↑ Sources:
    • Madeleine Pelner Cosman; Linda Gale Jones (2009). „The Nusayriyya Alawis“. Handbook to Life in the Medieval World, 3-Volume Set. Infobase Publishing. bls. 407. ISBN 978-1-4381-0907-7. „Alawi doctrine is secret, esoteric, and Gnostic in nature. They believe that Ali ibn Abi Talib is the supreme eternal God...“
    • Prager, Laila; Prager, Michael; Spenger, Guido, ritstjórar (2016). Parts and Wholes. LIT Verlag. bls. 146. ISBN 978-3-643-90789-9. „A major difference between the Shia and the Alawi, however, is that the latter worship Ali as a manifestation of the divine essence and believe in the reincarnation and transmigration of souls.“
  10. ↑ Halm 2001–2012. On Ibn Nusayr, see Friedman 2000–2010; Steigerwald 2010. On Alawism-Nusayrism in general, see Bar-Asher 2003; Bar-Asher & Kofsky 2002; Friedman 2010.
  11. ↑ Madeleine Pelner Cosman; Linda Gale Jones (2009). „The Nusayriyya Alawis“. Handbook to Life in the Medieval World, 3-Volume Set. Infobase Publishing. bls. 406, 407. ISBN 978-1-4381-0907-7.
  12. ↑ Gisela Procházka-Eisl; Stephan Procházka (2010). The Plain of Saints and Prophets: The Nusayri-Alawi Community of Cilicia (Southern Turkey) and Its Sacred Places. Otto Harrassowitz Verlag. bls. 20. ISBN 978-3-447-06178-0. „...for nearly a millennium the term by far most often used in both Oriental and Western sources for this group has been 'Nusayri'.“
  13. ↑ Mara'i, Tayseer; Halabi, Usama R. (1992). „Life under Occupation in the Golan Heights“. Journal of Palestine Studies. 22 (1): 78–93. doi:10.2307/2537689. ISSN 0377-919X. JSTOR 2537689.
  14. ↑ Zhigulskaya, Darya. „Alevis vs. Alawites in Turkey: From the General to the Specific“. International Journal of Humanities and Education. 5 (10): 195–206.
  15. ↑ Olsson, Tord; Ozdalga, Elisabeth; Raudvere, Catharina (30. september 2005). Alevi Identity: Cultural, Religious and Social Perspectives (enska). Routledge. ISBN 978-1-135-79725-6.
  16. ↑ Michael Knight (10. desember 2009). Journey to the End of Islam. Soft Skull Press. bls. 128. ISBN 978-1-59376-552-1.[óvirkur tengill]
  17. ↑ Abdel Bari Atwan (2015). Islamic State: The Digital Caliphate. Saqi. bls. 58. ISBN 978-0-86356-101-6.
  18. ↑ Tom, Heneghan (24. desember 2011). „Who are the Alawites?“. Reuters. Afrit af upprunalegu geymt þann 7. mars 2022.
  19. ↑ Friedman 2010, bls. 68.
  20. ↑ Friedman 2010, bls. 67.
  21. ↑ Ismail, Raihan (2016). Saudi Clerics and Shī'a Islam. New York, NY: Oxford University Press. bls. 67. ISBN 978-0-19-023331-0.
  22. ↑ Moosa, Matti (1987). Extremist Shiites: The Ghulat Sects (1st. útgáfa). Syracuse, New York: Syracuse University Press. bls. 311–312. ISBN 0-8156-2411-5.
  23. ↑ Carlos BC, Juan (9. desember 2021). „The Assad Family Has Been Shaping Syria for 50 Years“. Fair Observer. Afrit af upprunalegu geymt þann 9. desember 2021.
  24. ↑ Rosen, Nir (10 október 2011). „Assad's Alawites: The guardians of the throne“. Al Jazeera. Afrit af upprunalegu geymt þann 22 júní 2023. „The state – even "Assadism" – supplanted the Alawite religion as the focus of their identity...To be accepted as leader, Assad had to persuade Sunnis and Alawites alike that Alawites were, in fact, mainstream Muslims... Alawites struck a bargain; they lost their independence and had to accept the myth that they were "good Muslims".. Assadism then filled the gap left by the negation of traditional Alawite identity. The loss of the traditional role of community leaders fragmented Alawites, preventing them from establishing unified positions and from engaging as a community with other Syrian sects – reinforcing sectarian fears and distrust.“
  25. ↑ Tom, Heneghan (24. desember 2011). „Who are the Alawites?“. Reuters. Afrit af upprunalegu geymt þann 7. mars 2022.
  26. ↑ Rosen, Nir (10 október 2011). „Assad's Alawites: The guardians of the throne“. Al Jazeera. Afrit af upprunalegu geymt þann 22 júní 2023.
Sótt frá „https://is.wikipedia.org/w/index.php?title=Alavítar&oldid=1906033“