Alaska

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Stökkva á: flakk, leita
Alaska
Fáni Alaska Skjaldarmerki Alaska
Fáni Skjaldarmerki
Gælunafn: Land of the Midnight Sun
(enska: Land miðnætursólarinnar)
Kjörorð: North to the Future
(enska: Norðan framtíðarinnar)
Kort með Alaska merkt inn á
Opinbert tungumál Ekkert
Töluð tungumál Enska 89,7%
Mál frumbyggja 5,2%
Spænska 2,9%
Nafn íbúa Alaskan
Höfuðborg Juneau
Stærsta Borg Anchorage
Flatarmál stærsta í BNA
 - Alls 1.717.854 km²
 - Breidd 1.300 km
 - Lengd 2.380 km
 - % vatn 13,77
 - Breiddargráða 51°20'N til 71°50'N
 - Lengdargráða 130°W til 172°E
Íbúafjöldi 47. fjölmennasta í BNA
 - Alls 710.231 (áætlað 2010)
 - Þéttleiki byggðar 0,4/km²
50. þéttbyggðasta í BNA
Hæð yfir sjávarmáli  
 - Hæsti punktur McKinleyfjall
6.193,7 m
 - Meðalhæð 580 m
 - Lægsti punktur Kyrrahafið
0 m
Varð opinbert fylki 3. janúar 1959 (49. fylkið)
Ríkisstjóri Sean Parnell (R)
Vararíkisstjóri Craig Campbell (R)
Öldungadeildarþingmenn Lisa Murkowski (R)
Mark Begich (D)
Fulltrúadeildarþingmenn Don Young (R)
Tímabelti  
 - austan við 169° 30' Alaska: UTC-9/DST-8
 - vestan við 169° 30' Aleutian: UTC-10/DST-9
Styttingar AK US-AK
Vefsíða www.alaska.gov


Kort af Alaska
Alaska miðað við neðri 48 fylkin.
Matanuska skriðjökullinn norðaustur af Anchorage

Alaska er stærsta fylki Bandaríkjanna. Nafnið Alaska þýðir „meginlandið“ eða „stóra landið“ á inúítamáli.

Söguágrip[breyta | breyta frumkóða]

Frumbyggjar Alaska komu fyrst yfir Beringssund fyrir um 14.000 árum þegar þá var landbrú milli meginlandanna.

Evrópuþjóðir fengu áhuga að nýta svæðið á 18. öld. Rússar námu þar land og rússneskir veiðimenn veiddu otra en skinn þeirra var verðmætt. Rússneskt verslunarfélag fékk árið 1799 verslunarrétt á svæðinu. [1]. Bandaríkin keyptu síðan landið af Rússum fyrir $7,2 milljónir ($113 milljónir í dag) árið 1867.[2] Það var fyrir milligöngu William Seward, utanríkisráðherra BNA. Kaupin voru umdeild og talað var meðal annars um ísbox Sewards (Sewards icebox) og mistök Sewards (Sewards folly).

Árið 1898 kom gullæðið til Alaska og fóru þúsundir þangað til að freista gæfunnar. Gullæðið gekk yfir á rúmlega 30 árum. Í seinni heimstyrjöld hertóku Japanir 3 eyjar í Aleuteyjum í Vestur-Alaska. [3]

Árið 1959 varð Alaska 49. fylki Bandaríkjanna. Einn stærsti jarðskjálfti sem mældur hefur verið varð í Alaska árið 1964, 9,2 á Richter. Stór flóðbylgja fylgdi og urðu skemmdir á vesturströnd Bandaríkjanna, á Hawaii og í Japan. 139 létust.

Á 7. og 8. áratugnum fundust stórar olíulindir og olíuleiðsla var byggð þvert í gegnum fylkið frá norðri til suðurs: Frá Norður- Íshafinu að Valdez á suðurströndinni, alls um 1200 kílómetra.

Landafræði og náttúrufar[breyta | breyta frumkóða]

Alaska er stærsta fylki Bandaríkjanna að flatarmáli en jafnframt fjórða fámennasta fylkið. Það er 1.717.854 km² að stærð og hefur rúma 7 milljónir íbúa. Alaska liggur að kanadísku fylkjunum Júkon og Bresku Kólumbíu í austri, Alaskaflóa og Kyrrahafi í suðri, Beringshafi, Beringssundi og Tjúktahafi í vestri og Beaufortsjó og Norður-Íshafi í norðri. Fjöldi eyja tilheyrir fylkinu og flest hæstu fjöll Bandaríkjanna eru þar. Kodiakeyjaklasinn er í suðurhlutanum og er þar Kodiakeyja stærst. Hæsta fjall Norður Ameríku, Denali(áður Mt. McKinley) rís nær 6200 metra yfir sjávarmál. Fljótið Júkon rennur í gegnum Alaska frá austri til vesturs.

Jöklar þekja 41.440 km² svæði í fylkinu. Mýrar og freðmýrar þekja nálægt 487.000 km².

Í kringum 50 eldfjöll er í Alaska, einkum á Aleuteyjum. Eldfjallasvæðið er hluti af Kyrrahafseldhringnum.

Miklir barrskógar eru í Alaska og einna helst í suðurhlutanum. Meðal trjáa eru sitkagreni, svartgreni, hvítgreni, marþöll, fjallaþöll, stafafura, fjallaþinur, alaskasýprus, elri, birki og alaskaösp. Íslendingar hafa sótt tré til ræktunar frá Alaska frá síðari heimstyrjöld. Þar má helst nefna sitkagreni, alaskaösp og stafafuru. Einkum hafa Kenai skagi og suðaustur-Alaska þótt hentugir staðir til að sækja trjákvæmi en veðurfar þar er sambærilegt og á Íslandi.[4], [5]

Dýralíf er fjölbreytt. Meðal spendýra eru hjartardýr, elgir, hreindýr, úlfar, íkornar, fjallageit,háhyrningar, Svart-, ís- og brúnbirnir. Ernir, gæsir,endur, lóur, lundar, rjúpur, fálkar, hrafnar, uglur og gjóður eru meðal fuglategunda. Laxategundir hrygna í ám inni í landi. Einnig finnast froskategundir, salamöndrur, skjaldbökur í fylkinu.

23 þjóðgarðar eru í Alaska. Þar á meðal eru Denali, Kenai fjords, Glacier Bay og Wrangel-St. Elias. Ríkið á 65% lands í fylkinu. [6]

Svæðaskipting[breyta | breyta frumkóða]

• Aleutians East Borough
• Anchorage
• Bristol Bay Borough
• Denali Borough
• Fairbanks North Star Borough
• Haines
• Juneau
• Kenai Peninsula Borough
• Ketchikan Gateway Borough
• Kodiak Island Borough
• Lake and Peninsula Borough
• Matanuska-Susitna Borough
• North Slope Borough
• Northwest Arctic Borough
• Sitka
• Skagway
• Wrangel
• Yakutat

Samfélag[breyta | breyta frumkóða]

Tæp 737.000 manns búa í Alaska (2014).[7] Höfuðborgin er Juneau. Langflestir búa í borginni Anchorage eða um 300 þúsund manns. Eina borgin inni í landi er Fairbanks.
Um 67% íbúa eru hvítir, 15% frumbyggjar, 5% asíubúar og 3% svartir. Í dag lifa íbúarnir aðallega á fiskveiðum, olíu- og jarðgasframleiðslu auk skógarhöggs.[8] Ferðaþjónusta er einnig mikilvæg.

Samgöngur í suðausturhluta fylkisins eru að miklu leyti með ferjum þar sem vegir eru af skornum skammti. Lestarsamgöngur takmarkast af svæði norður og suður af Anchorage; frá Fairbanks að Kenai skaga.

Tengt efni[breyta | breyta frumkóða]

Tenglar[breyta | breyta frumkóða]

Einkennismerki Wikiorðabókar
Wikiorðabókin er með skilgreiningu á orðinu
Wikimedia Commons er með margmiðlunarefni sem tengist


  Þessi bandarískt-tengda grein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.

Tilvísanir[breyta | breyta frumkóða]

  1. Hvað borguðu Bandaríkjamenn fyrir Alaska þegar þeir keyptu það? Vísindavefur. Skoðað 20. febrúar, 2016
  2. Er Alaska land? Vísindavefur. skoðað 20. febrúar, 2016.
  3. Aleutian World War II National parks service. Skoðað 20. febrúar, 2016
  4. Ævintýri í Alaska Mbl.is Skoðað 20. febrúar, 2016.
  5. Skógræktin fær fræ frá Alaska Vísir. Skoðað 20. febrúar, 2016.
  6. Alaska National parks service. Skoðað 20. febrúar, 2016.
  7. State & County QuickFacts United States census bureau. Skoðað 20. febrúar, 2016.
  8. Hvað borguðu Bandaríkjamenn fyrir Alaska þegar þeir keyptu það? Vísindavefur. Skoðað 20. febrúar, 2016