Afturbeygt fornafn

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Stökkva á: flakk, leita
Einkennismerki Wikiorðabókar
Wikiorðabókin er með skilgreiningu á orðinu

Afturbeygða fornafnið (skammstafað sem a.fn. eða ab.fn.) er fornafn sem er ekki til í nefnifalli[1] heldur beygist það bara í aukaföllum (þolfalli, þágufalli og eignarfalli) og vísar það til frumlagsins í setningunni.

Afturbeygða fornafnið í mörgum tungumálum[breyta]

Í íslensku[breyta]

Aðeins er til eitt afturbeygt fornafn í íslensku eða orðið sig. Beygist það eins í öllum kynjum (hún elskar sig, hann elskar sig, það elskar sig) og báðum tölum (hann drap sig, þeir drápu sig).

Afturbeygðu fornöfnin eru stundum flokkuð svona:[2]

Eintala og fleirtala
karlkyn (kk.) kvenkyn (kvk.) hvorugkyn (hk.)
Nefnifall (hann/hún/það/þeir/þær/þau)
Þolfall sig
Þágufall sér
Eignarfall sín

Dæmi[breyta]

Afturbeygða fornafnið vísar aftur til þriðju persónu sem áður hefur verið tiltekin og af því er nafn þess dregið;

  • Hann talar um sig. (kk. et.)
  • Þeir tala um sig. (kk. ft.)
  • Stúlkan flýtti sér heim. (kvk. et.)
  • Þær flýttu sér heim. (kvk. ft.)
  • Barnið naut sín. (hk. et.)
  • Börnin nutu sín. (hk. ft.)

„Afturbeygða eignarfornafnið“[breyta]

Sumir málfræðingar telja eignarfornafnið sinn eiga heima í flokki afturbeygðra fornafna þar eð það vísar aftur til þriðju persónu. Þessi skilgreining er umdeild og á sér ekki hefð í íslenskri málfræði. Sinn er þó stundum kallað „afturbeygt eignarfornafn“.

Eintala Fleirtala
karlkyn (kk.) kvenkyn (kvk.) hvorugkyn (hk.) karlkyn (kk.) kvenkyn (kvk.) hvorugkyn (hk.)
nefnifall sinn sín sitt sínir sínar sín
þolfall sinn sína sitt sína sínar sín
þágufall sínum sinni sínu sínum sínum sínum
eignarfall síns sinnar síns sinna sinna sinna

Í latínu[breyta]

Aðeins er til eitt afturbeygt fornafn í latínu og er það orðið se. Beygist það í öllum föllum nema nefnifalli og staðarfalli.

Eintala og fleirtala
karlkyn (kk.) kvenkyn (kvk.) hvorugkyn (hk.)
Nefnifall (is/ea/id/eī/iī/eae/ea)
Ávarpsfall (is/ea/id/eī/iī/eae/ea)
Þolfall , sēsē
Eignarfall suī
Þágufall sibi
Sviftifall , sēsē
Staðarfall , sēsē

Dæmi[breyta]

  • per se (í sjálfu sér, út af fyrir sig)

Tengt efni[breyta]

Tilvísanir[breyta]

  1. Hugtakaskýringar - Málfræði
  2. [www.hi.is/~hoski/Handbo01.24-25.pdf Fornöfn]