Þjóðaratkvæðagreiðsla um aðildarviðræður Íslands við Evrópusambandið

29. ágúst 2026 (2026-08-29)
Á Ísland að hefja á ný aðildarviðræður við Evrópusambandið?
Úrslit
Valkostur Atkvæði % Já 105.339 47,16% Nei 118.040 52,84% Gild atkvæði 223.379 99,27% Ógild eða auð atkvæði 1.652 0,73% Greidd atkvæði 225.031 100.00% Kjósendur á kjörskrá/kjörsókn 272.690 82.52%
Niðurstöður eftir kjördæmum Já:      50–60% Nei:      50–60%      60–70% Hver ferningur á kortinu táknar 1000 atkvæði.

Þjóðaratkvæðagreiðsla fór fram á Íslandi 29. ágúst 2026 um að hefja á ný aðildarviðræður við Evrópusambandið. Tillögu um aðildarviðræður var hafnað.

Þjóðaratkvæðagreiðslan var sú níunda sem fram fór á Íslandi, en sú fjórða eftir lýðveldisstofnun.

Forsaga

Ísland sótti um aðild að Evrópusambandinu 17. júlí 2009 og formlegar viðræður um aðild hófust 2010. Þær viðræður stöðvuðust 2013. Árið 2015 sendi Gunnar Bragi Sveinsson, þáverandi utanríkisráðherra, bréf til Evrópusambandsins þar sem því var lýst yfir að ríkisstjórn Íslands hefði engin áform um að halda áfram aðildarferlinu og farið var fram á að Ísland hefði ekki lengur stöðu umsóknarríkis hjá sambandinu. Deilt hefur verið um það í íslenskum stjórnmálum hvort að aðildarumsóknin hafi í raun verið afturkölluð með þessum hætti eða viðræðum bara frestað um óákveðinn tíma.

Í stjórnarsáttmála ríkisstjórnar Samfylkingar, Viðreisnar og Flokks fólksins sem mynduð var eftir alþingiskosningar 2024 kom fram að halda skyldi þjóðaratkvæðagreiðslu í síðasta lagi 2027 um að taka aftur upp aðildarviðræður við Evrópusambandið. Þann 6. mars 2026 tilkynntu formenn stjórnarflokkanna um að þjóðaratkvæðagreiðslan færi fram 29. ágúst sama ár. Þann 28. maí 2026 samþykkti Alþingi þingsályktunartillögu um þjóðaratkvæðagreiðsluna.

Spurningin

Í upphaflegri tillögu utanríkisráðherra var spurningin og svarmöguleikarnir eftirfarandi:

Á að halda áfram viðræðum um aðild Íslands að Evrópusambandinu?

• Já, halda áfram viðræðum um aðild Íslands að Evrópusambandinu.
• Nei, ekki halda áfram viðræðum um aðild Íslands að Evrópusambandinu.

Fram komu athugasemdir við orðalag spurningarinnar, meðal annars frá Landskjörstjórn, þar sem talið var að í henni fælist ályktun um að aðildarumsókn Íslands væri í fullu gildi og hægt að halda áfram með aðildarferlið þar sem frá var horfið, en það væri umdeild staðhæfing. Þá voru gerðar athugasemdir við svarmöguleika þar sem kosningalög gera ráð fyrir að svarmöguleikar í þjóðaratkvæðagreiðslu séu almennt aðeins „já“, eða „nei“. Orðalagi spurningar og svarmöguleika var því breytt og verður eftirfarandi:

Á Ísland að hefja á ný aðildarviðræður við Evrópusambandið?

❏ Já.

❏ Nei.

Framkvæmd

Þjóðaratkvæðagreiðslan var sú fyrsta sem fram fer á Íslandi eftir að öll lagaákvæði um framkvæmd slíkra atkvæðagreiðsla var felld undir ný kosningalög árið 2022 en þau fjalla um framkvæmd allra kosninga og þjóðaratkvæðagreiðslna á Íslandi. Helsta breytingin fólst í því að Landskjörstjórn fékk stærra hlutverk og henni bar til dæmis að standa fyrir kynningu til almennings á því álitamáli sem þjóðaratkvæðagreiðslan snerist um. Landskjörstjórn gaf því út bækling sem dreift var á öll heimili og opnaði sérstakt vefsvæði til að svara helstu spurningum almennings um málið.

Öryggis- og samvinnustofnun Evrópu (ÖSE) sendi fulltrúa til landsins í júlí og gaf út skýrslu um framkvæmd atkvæðagreiðslunnar í ágúst. Í henni kom fram að stofnunin bæri traust til íslenskra stjórnvalda um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslunnar en alvarlegustu athugasemdir stofnunarinnar sneru að fjármögnun kosningabaráttunnar sem var að mestu leyti á vegum frjálsra félagasamtaka sem ekki lúta sömu reglum og stjórnmálaflokkar.

Atkvæðagreiðsla utan kjörfundar hófst 27. júlí hjá sýslumönnum og ræðismönnum og sendiráðum Íslands erlendis. 17. ágúst höfðu um 16 þúsund greitt atkvæði sitt en það þótti mikil þátttaka á þeim tímapunkti. Um 35 þúsund höfðu greitt atkvæði utan kjörfundar 24. ágúst.

Kosningabaráttan

Afstaða stjórnmálaflokka

Stjórnarmeirihluti
	Samfylkingin	Já	Flokkurinn styður aðildarviðræður við ESB og vill stefna að fullri aðild og upptöku evru.
	Viðreisn	Já	Flokkurinn styður aðildarviðræður við ESB og að Ísland gerist fullgildur aðili að sambandinu.
	Flokkur fólksins	Nei, en virða niðurstöðu	Flokkurinn er og hefur verið andvígur aðild að ESB. Flokksmenn hafa lagt áherslu á að spurningin snúi að aðildarviðræðum en ekki aðild og ráðherrar flokksins hafa sagt að þeir muni vinna með þá niðurstöðu sem þjóðin kemst að. Inga Sæland formaður flokksins hefur neitað að gefa upp hvernig hún sjálf muni greiða atkvæði en einstaka þingmenn flokksins hafa þó tjáð andstöðu við aðildarviðræður.
Stjórnarandstaða
	Sjálfstæðisflokkurinn	Nei	Flokkurinn hafnar Evrópusambandsaðild og leggur áherslu á eflingu EES-samstarfsins.
	Miðflokkurinn	Nei	Flokkurinn hafnar alfarið inngöngu Íslands í Evrópusambandið og hefur raunar efasemdir um EES-samstarfið.
	Framsóknarflokkurinn	Nei	Flokkurinn er andvígur aðild Íslands að ESB. Þingflokkurinn sat hjá við afgreiðslu þingsályktunartillögu um atkvæðagreiðsluna og sagðist treysta þjóðinni til þess að segja nei við aðildarviðræðum.
Utan þings
	Píratar	Hlutlaus	Styðja að þjóðaratkvæðagreiðslan fari fram, en hvetja ekki til einnar niðurstöðu umfram aðra.
	Sósíalistaflokkurinn	Nei	Flokkurinn telur ESB byggt á kapítalískri efnahagsstefnu og hafnar aðild Íslands. Flokkurinn hvetur til þess að landsmenn kjósi gegn aðildarviðræðum.
	Vinstri græn	Nei, en virða niðurstöðu	Stefna flokksins er að hagsmunum Íslands sé best borgið utan ESB en telja þó að virða beri vilja þjóðarinnar ef hún kýs með aðildarviðræðum. Þrátt fyrir stjórnmálaályktanir flokksins styðja þó bæði formaður og varaformaður hans aðildarviðræður.

Af sitjandi þingmönnum ætluðu 29 að segja já í þjóðaratkvæðagreiðslunni en 30 nei en fjórir vildu ekki gefa upp hvernig þeir ætluðu að kjósa. Allir þingmenn Samfylkingar og Viðreisnar ætluðu að kjósa já og allir þingmenn Sjálfstæðisflokks og Miðflokks ætluðu að kjósa nei. Allir þingmenn Framsóknarflokks ætluðu að kjósa nei nema Halla Hrund Logadóttir sem vildi ekki gefa upp afstöðu sína. Af þingmönnum Flokks fólksins sögðust tveir ætla að greiða atkvæði með já, fjórir með nei og þrír gáfu ekki upp afstöðu. Guðmundur Ingi Kristinsson var utan þingflokka þegar þjóðaratkvæðagreiðslan fór fram og hann ætlaði að kjósa já.

Félagasamtök

Hin eiginlega kosningabarátta var að miklu leyti háð af félagasamtökum fremur en stjórnmálaflokkum. Áður en boðað var til þjóðaratkvæðagreiðslunnar voru til samtök á borð við Evrópuhreyfinguna sem er fylgjandi aðild Íslands að Evrópusambandinu og Heimssýn sem er andvíg slíkri aðild en þessi samtöku fengu 10 milljónir hvor í styrk frá utanríkisráðuneytinu í desember 2025 til þess að efla lýðræðislega umræðu um Evrópumál. Eftir að boðað var til þjóðaratkvæðagreiðslunnar komu einnig fram samtök sem stofnuð voru sérstaklega til þess að reka kosningabaráttu fyrir aðra hvora niðurstöðuna.

Samtökin SJÁ voru stofnuð 18. júní á stofnfundi á Kjarvalsstöðum en að þeim stendur hópur sem hvetur til þess að almenningur kjósi með því að hefja á ný aðildarviðræður. Þau notuðu slagorðið „Já til að sjá“ og lögðu áherslu á að þau starfi ekki endilega að því að Ísland gangi í Evrópusambandið heldur eingöngu að því að aðildarviðræður verði kláraðar.

Samtökin Áfram Ísland voru stofnuð 6. júlí á stofnfundi í Sjálfstæðissalnum við Austurvöll en þau voru stofnuð til að berjast fyrir nei í atkvæðagreiðslunni. Á meðal ræðumanna á stofnfundi var Ólafur Ragnar Grímsson, fyrrverandi forseti Íslands.

Stuðningur frá aðilum

Já til að sjá

Kristrún Frostadóttir, forsætisráðherra Íslands Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, utanríkisráðherra Íslands Hjálmar Vilhjálmsson, framkvæmdastjóri SJÁ-samtakanna Lárus Welding, fjármálastjóri Stoða Inga Sæland, menntamálaráðherra Íslands Pálmi Gestsson, leikari Bubbi Morthens, tónlistarmaður Baltasar Kormákur, leikstjóri Erna Mist Yamagata, myndlistarkona Guðni Bergsson, fyrrum formaður KSÍ Jón Ásgeir Jóhannesson, kaupsýslumaður Sigmar Vilhjálmsson, athafnamaður og fjölmiðlamaður Kristján Jóhannesson, óperusöngvari Már Guðmundsson, fyrrum Seðlabankastjóri Sverrir Þór Sverrisson, leikari og grínisti Rósa Björk Brynjólfsdóttir, formaður Vinstri grænna Unnur Ösp Stefánsdóttir, leikkona Sólveig Arnarsdóttir, leikkona Ilmur Kristjánsdóttir, leikkona Magnús Tumi Guðmundsson, jarðfræðingur Guðrún Pétursdóttir, lífeðlisfræðingur Gylfi Arnbjörnsson, fyrrum forseti ASÍ Sigursteinn Másson, fjölmiðlamaður Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir, fyrrum matvælaráðherra Jón Gnarr, þingmaður Viðreisnar Sóley Tómasdóttir, fyrrum borgarfulltrúi Tómas Ellert Tómasson, fyrrum bæjarfulltrúi Miðflokksins í Árborg Ragnheiður Ríkharðsdóttir, fyrrum formaður þingflokks Sjálfstæðisflokksins Pétur Marteinsson, oddviti Samfylkingarinnar í Reykjavík Andrés Magnússon, blaðamaður

Áfram Ísland

Ólafur Ragnar Grímsson, fyrrum forseti Íslands Halldór Benjamín Þorbergsson, fyrrum framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins Sólveig Anna Jónsdóttir, formaður Eflingar Katrín Jakobsdóttir, fyrrum forsætisráðherra Íslands Annie Mist Þórisdóttir, heimsmeistari í Crossfit Erpur Eyvindarson, tónlistarmaður og rappari Hjörvar Hafliðason, íþróttafréttamaður og hlaðvarpsstjórnandi Jógvan Hansen, tónlistarmaður Skúli Mogensen, fyrrum forstjóri Wow Air Guðmundur Emil Jóhannsson, einkaþjálfari Kristín Gunnarsdóttir, hlaðvarpsstjórnandi Yrsa Sigurðardóttir, rithöfundur Svandís Svavarsdóttir, fyrrum formaður Vinstri grænna Maggi Mix, skemmtikraftur Guðfinnur Sölvi Karlsson, veitingamaður

Skoðanakannanir

Afstaða almennings til aðildarviðræðna og mögulegrar aðildar Íslands að Evrópusambandinu hefur verið mæld í skoðanakönnunum um árabil. Þegar spurt hefur verið beint um aðild að Evrópusambandinu hefur meirihluti aðspurðra yfirleitt verið á móti en þegar spurt hefur verið um að taka upp aðildarviðræður eða halda þeim áfram hefur meirihlutinn yfirleitt verið fylgjandi því. Í yfirlitinu hér að neðan eru aðeins birtar kannanir sem gerðar voru eftir að forystymenn ríkisstjórnarinnar tilkynntu um að þjóðaratkvæðagreiðsla um viðræður færi fram 2026. Einungis er tekið tillit til þeirra sem afstöðu tóku til svarmöguleikanna.

Fyrirtæki	Framkvæmd	Já	Nei	Forskot
Maskína	28. ágúst 2026	50,4	49,6	0,8
Gallup	24.–27. ágúst 2026	48,4	51,6	3,2
Maskína	21.–25. ágúst 2026	51,3	48,7	2,6
Gallup	1.–13. ágúst 2026	51,5	48,5	3,0
Maskína	7.–11. ágúst 2026	52,2	47,8	4,4
Gallup	15.–30. júlí 2026	50	50	jafnt
Maskína	22.–29. júlí 2026	53	47	6
Gallup	12.–24. júní 2026	52	48	4
Maskína	2.–11. júní 2026	53,1	46,9	6,2

Niðurstöður

Kjördæmi	já		nei		auð	ógild	samtals	kjörskrá	kjörsókn
	atkv.	%	atkv.	%
Reykjavík norður	22.266	57,5	16.448	42,5	165	124	39.003	48.334	80,7%
Reykjavík suður	20.738	55,5	17.317	45,5	176	129	38.360	47.357	81,0%
Suðvesturkjördæmi	31.780	47,0	35.903	53,0	228	224	68.135	80.910	84,2%
Norðvesturkjördæmi	7.060	37,1	11.953	62,9	74	68	19.155	22.687	84,4%
Norðausturkjördæmi	10.022	38,8	15.822	61,2	125	104	26.073	31.250	83,4%
Suðurkjördæmi	13.473	39,5	20.597	60,5	129	106	34.305	42.152	81,4%
Samtals	105.339	47,2	118.040	52,8	897	755	225.031	272.690	82,5%

Heimild: Þjóðskrá (fjöldi á kjörskrá)