Úlrika Eleónóra
| ||||
Úlrika Eleónóra | ||||
| Ríkisár | 5. desember 1718 – 29. febrúar 1720 (sem ríkjandi drottning) 29. febrúar 1720 – 24. nóvember 1741 (sem maki konungs) | |||
| Skírnarnafn | Ulrika Eleonora | |||
| Kjörorð | In Deo spes mea | |||
| Fædd | 23. janúar 1688 | |||
| Stokkhólmshöll, Stokkhólmi, Svíþjóð | ||||
| Dáin | 24. nóvember 1741 (53 ára) | |||
| Stokkhólmi, Svíþjóð | ||||
| Gröf | Riddarahólmskirkjunni, Stokkhólmi, Svíþjóð | |||
| Undirskrift | ||||
| Konungsfjölskyldan | ||||
| Faðir | Karl 11. Svíakonungur | |||
| Móðir | Úlrika Eleónóra eldri | |||
| Eiginmaður | Friðrik 1. Svíakonungur (g. 1715) | |||
Úlrika Eleónóra (23. janúar 1688 – 24. nóvember 1741), einnig þekkt sem Úlrika Eleónóra yngri, var ríkjandi drottning Svíþjóðar frá 5. desember 1718 þar til hún sagði af sér 5. desember 1718 svo eiginmaður hennar, Friðrik, gæti orðið konungur. Hún bar áfram drottningartign sem eiginkona konungsins til dauðadags 24. nóvember 1741.
Úlrika Eleónóra var yngsta barn Karls 11. Svíakonungs og drottningar hans, Úlriku Eleónóru frá Danmörku. Hún var nefnd eftir móður sinni, sem var því kölluð Úlrika Eleónóra eldri. Árið 1715 giftist Úlrika yngri Friðriki af Hessen-Kassel. Eftir andlát bróður hennar, Karls 12. Svíakonungs, árið 1718 gerði hún tilkall til sænsku krúnunnar. Samkvæmt frumburðarrétti átti Karl Friðrik af Holstein-Gottorp, sonur Heiðveigar Soffíu, eldri dóttur Karls 11., betra tilkall til krúnunnar en Úlrika Eleónóra benti á fordæmi Kristínar Svíadrottningar og færði rök fyrir því að sem nánasti eftirlifandi ættingi Karls 12. ætti hún rétt til ríkiserfða. Ríkisþingið viðurkenndi tilkall hennar eftir að hún féllst á að afsala sér einveldinu sem faðir hennar hafði farið með. Úlrika Eleónóra sagði af sér þann 29. febrúar 1720.
Æviágrip
[breyta | breyta frumkóða]Æskuár
[breyta | breyta frumkóða]Úlrika Eleónóra fæddist 23. janúar 1688 í Stokkhólmshöll og var dóttir Karls 11. Svíakonungs og Úlriku Eleónóru af Danmörku. Á unga aldri féll hún í skuggann af eldri og hæfileikaríkari systur sinni, Heiðveigu Soffíu. Sagt er að eldri systkinum Úlriku Eleónóru, sem höfðu gaman af dansi og reiðum, hafi þótt hún fremur yfirlætisfull þar sem hún brast auðveldlega í grát og þorði ekki að taka þátt í leikjum með þeim. Henni var lýst sem vingjarnlegri, hispurslausri og virðulegri en hún þótti feimin og hvorki fögur né greind. Úlrika Eleónóra þótti iðin tónlistarkona og var vön að leika á sembal á meðan Heiðveig Soffía söng.[1] Amma hennar lýsti henni sem svo að hún hefði verið önug og þrjósk og hafi yfirleitt sýnt ergi sína með því að fara í háttinn.
Leit að eiginmanni
[breyta | breyta frumkóða]Úlrika Eleónóra eignaðist marga vonbiðla um leið og hún var komin á giftingaraldur. Þar sem bróðir hennar, Karl 12. Svíakonungur, var ókvæntur og barnlaus var litið á hana sem sennilegan erfingja að sænsku krúnunni, sem gerði hana ákaflega eftirsóttan kvenkost. Meðal vonbiðla hennar voru Georg, prinsinn af Wales (sem síðar varð Georg 2. Bretlandskonungur) og erfðafurstinn Friðrik af Hessen-Kassel. Árið 1698 var fallist á ráðahag milli hennar og Karls Danaprins og á milli bróður hennar og Soffíu Heiðveigar Danaprinsessu. Hætt var við ráðahaginn árið 1700. Stungið var upp á prinsinum af Wales þegar hún var 14 ára en áætlunum um trúlofun þeirra var frestað og síðan aflýst. Áætlanir um að gifta Úlriku Eleónóru Friðrik Vilhjálmi 1. Prússakonungi voru næstum samþykktar en Karl 12. hætti að lokum við þær án útskýringa.[2] Hertoginn Jóhann Vilhjálmur af Sachsen-Gotha, sem hafði gegnt þjónustu í sænska hernum, fékk leyfi til að kynna sig fyrir Úlriku Eleónóru og biðja hennar en hætt var við tilhugalíf þeirra eftir að konungurinn varð vitni að einvígi hans við aðalsmanninn Anders Lagercrona.
Stjórn í Svíþjóð
[breyta | breyta frumkóða]Þegar fréttir af ósigri Karls 12. í orrustunni við Poltava bárust til Svíþjóðar í lok júlí 1709 skiptust Svíar í tvær fylkingar. Önnur, sem taldi til sín Arvid Horn, Nils Gyllenstierna, Piper-ættina og fyrrum drottninguna Heiðveigu Eleónóru, vildi að Karl Friðrik hertogi af Holsten-Gottorp tæki við krúnunni af Karli 12. Hin fylkingin vildi að Úlrika Eleónóra yrði sett á valdastól, helst í hjónabandi með dönskum prins. Lagt var til að hún giftist Karli Danaprins, syni Kristjáns 5. Danakonungs. Þegar ljóst varð að Karl 12. hafði komist lífs af og flúið til Tyrklands var hins vegar hætt við þessar fyrirætlanir.
Friðrik af Hessen hafði beðið Úlriku Eleónóru árið 1710 en trúlofun þeirra var ekki samþykkt fyrr en 23. janúar 1714. Brúðkaup þeirra var haldið 24. mars 1715. Sagt er að Karl 12. hafi sagt um hjónabandið: „Í kvöld dansar systir mín krúnuna frá sér.“[3] Að undanskildri ömmu hennar, Heiðveigu Eleónóru, var Úlrika Eleónóra eini fullorðni meðlimur konungsfjölskyldunnar í Svíþjóð á meðan Karl 12. var í herförum erlendis eftir að Heiðveig Soffía lést árið 1708.
Undir lok ársins 1712 eða í byrjun árs 1713 tók Karl 12. til greina að lýsa Úlriku Eleónóru ríkisstjóra en lét ekki verða af því. Ríkisráð konungsins taldi hana á að vera viðstödd fundi sína og veita því stuðning sinn. Hún mætti í fyrsta sinn á ríkisráðsfund þann 2. nóvember 1713, þar sem ákveðið var að kalla saman ríkisþingið svo það gæti lýst hana ríkisstjóra og erfingja að krúnunni. Arvid Horn, forseti ráðsins, andmælti þessu af ótta við að þetta myndi gera stjórnarskipti erfiðari.
Úlrika Eleónóra sýndi málefnum lögstéttanna mikinn áhuga. Í bréfum sínum til konungsins hvatti hún hann til að snúa heim og varaði hann við hugsanlegum afleiðingum fjarveru hans. Hún undirritaði næstum allar tilskipanir ráðsins í hans nafni, að undanskildum þeim sem voru sérstaklega stílaðar á hann. Hún hafði í reynd vald til jafns við konunginn sem ríkisstjóri hans. Hún tók þó sjaldan þátt í umræðum ríkisráðsins þar sem hún leit eingöngu á sig sem fulltrúa bróður síns og vildi ekki leggja fram eigin tillögur.
Úlrika Eleónóra bað mörgum sinnum um að fá að hitta bróður sinn á víglínunum á meðan hann var erlendis í herförum en fékk aldrei leyfi til þess. Hún hitti Karl 12. í fyrsta sinn í sextán ár í Vadstena árið 1715 og síðan í síðasta skipti í Kristinehamn árið 1718.
Drottning og síðari æviár
[breyta | breyta frumkóða]Eftir andlát Karls 12. var Úlrika Eleónóra valin drottning Svíþjóðar. Ríkisþingið staðfesti valdatöku hennar þegar hún undirritaði nýja stjórnarskrá þann 19. febrúar 1719 sem takmarkaði völd hennar.
Úlrika Eleónóra sagði af sér þann 29. febrúar 1720 svo að eiginmaður hennar, Friðrik, gæti orðið konungur, með því skilyrði að hún yrði aftur ríkjandi drottning ef hann dæi á undan henni.[1]
Úlrika Eleónóra lést 24. nóvember 1741 í Stokkhólmi úr bólusótt. Eftir dauða hennar breiddust út orðrómar um að eitrað hefði verið fyrir henni en þeir þögnuðu að mestu eftir að hirðin fékk staðfest að líkami hennar hafi verið þakinn kýlum vegna veikinnar.
Tilvísanir
[breyta | breyta frumkóða]- 1 2 Lundh-Eriksson, Nanna (sænska): Den glömda drottningen. Karl XII:s syster. Ulrika Eleonora D.Y. och hennes tid Affärstryckeriet, Norrtälje. (1976)
- ↑ Olof Jägerskiöld: Lovisa Ulrika, drottning av Sverige (1945)
- ↑ Scheutz, Lisbet (2001). Berömda och glömda Stockholmskvinnor: sju stadsvandringar : 155 kvinnoporträtt. Stockholm: MBM förl.. Libris 8392583. ISBN 91-973725-3-6
| Fyrirrennari: Karl 12. |
|
Eftirmaður: Friðrik 1. | |||