Geðhæð
Geðhæð (einnig oflæti eða manía) er alvarleg truflun á geðslagi sem einkennist af óeðlilegri spennu, aukinni orku og málgleði, auk þess sem sjálfstraust sjúklingsins eykst verulega.[1][2][3] Hugurinn fer á miklum hraða og viðkomandi talar oft mikið, á erfitt með að einbeita sér og getur misst tengsl við raunveruleikann. Hegðun sjúklings getur orðið ör, eirðarlaus og jafnvel æst. Þetta ástand er andstætt þunglyndi og er eitt af megineinkennum tvískautaröskunar (geðhvarfasýki). Þótt sjúklingurinn upplifi gjarnan sælutilfinningu er þetta alvarlegt sjúkdómsástand og geðræn vanheilsa.
Einkenni
[breyta | breyta frumkóða]Á meðan á geðhæð stendur verður sjúklingur mjög virkur og upplifir mikla orku, tekur að sér fleiri verkefni og finnst hann sérstaklega vel upplagður. Hugmyndir flæða og oft er hann fljótur að hefja framkvæmd þeirra. Umsvifin aukast stöðugt en hugmyndirnar verða meira og meira óraunhæfar, oft með mikilmennsku sem sjúklingurinn hefur ekki burði til að klára.
Í þessu ástandi getur viðkomandi talað mikið og hratt, verið nánast óðamála. Hann getur verið skemmtilegur og reytt af sér brandara, en getur einnig orðið mjög reiður og tekið illa í andmæli. Samskipti aukast, og viðkomandi getur hringt í vini og vinnufélaga hvenær sem er til að segja frá nýjum hugmyndum, jafnvel um miðja nótt.
Dómgreind og innsæi skerðist verulega meðan á geðhæð stendur. Þetta veldur því að sjúklingurinn getur ekki séð fyrir afleiðingar gjörða sinna og tekur slæmar ákvarðanir, eins og að sóa fé í eitthvað sem hann hvorki vantar né hefur efni á. Svefnþörf minnkar til muna og margir með yfirstandandi geðhæð sofa lítið eða ekkert, því þeir upplifa ekki þörfina til að sofa. Þeir geta verið fullvirkir um miðja nótt og haldið öðrum vakandi.
Einstaklingar með geðhvarfasýki upplifa oft geðhæð yfir ákveðið tímabil sem lýkur síðan með miklu og djúpu þunglyndi (geðlægð).
Tilvísanir
[breyta | breyta frumkóða]- ↑ „Íslensk nútímamálsorðabók“. islenskordabok.arnastofnun.is. Sótt 6. september 2025.
- ↑ „Íðorðabankinn“. idord.arnastofnun.is. Sótt 6. september 2025.
- ↑ „Íðorðabankinn“. idord.arnastofnun.is. Sótt 6. september 2025.
Tenglar
[breyta | breyta frumkóða]- „Hvernig lýsir það sér að vera með oflæti eða maníu?“. Vísindavefurinn.
- „Hvað getið þið sagt mér um geðhvarfasýki II og að hvaða leyti er hún ólík hringhygli?“. Vísindavefurinn.
- Ásdís Stella Löve Þorkelsdóttir (júní 2020). „Tvígreining - Félagslegur vandi og meðferðarúrræði“ (PDF). Skemman.