Ólafur skautkonungur
Ólafur skautkonungur (fæddur um 980, dó veturinn 1021–1022), var konungur Svíþjóðar frá því um 995 þar til hann lést.
Ólafur konungur er nefndur í norrænum konungasögum, í Heimskringlu Snorra Sturlusonar í Sögu Ólafs his helga [1] þar sem er hann kallaður Ólafur Svíakonungur (Ólafs Svíakonungur hinn sænski) og í Fagurskinnu[2][3] er hann nefndur Ólafur Svíakonungur eða Ólafur sænski. Ólafur sænski er einnig nefndur í Yngvars sögu víðförla. Þýski miðaldasagnaritarinn Adam af Bremen skrifar einnig um Ólaf Svíakonung í bókinni Gesta Hammaburgensis ecclesiae Pontificum sem skrifuð var um 1075.[4]
Ólafur er fyrsti konungurinn sem sennilegt er að hafi ríkt yfir bæði Mälardalen og Vesturgautlandi og hann er einnig fyrsti sænski konungurinn sem lét skírast, varð kristinn að æfilokum og lagði sitt af mörkum til kristnitöku Svíþjóðar. Ólof skautkonungur var einnig fyrstur til að slá mynt í Svíþjóð.[5]
Kristin konungur
[breyta | breyta frumkóða]Samkvæmt helgisögninni um enska trúboðsbiskupinn Sigfríði (Latina: Sigafridus), var Ólafur skírður árið 1008. Ólafur konungur var því fyrsti sænski konungurinn sem varð kristinn allt til dauðadags, faðir hans, Erikur Sigursæli, hafði einnig verið skírður en gekk síðar af trúnni. Þar að auki höfðu mynt með nafni Ólöfs og kristnum myndum verið slegnar í Sigtuna seint á tíunda áratug 10. aldar. Að hann lét slá fyrstu sænsku myntina í Sigtuna ber einnig vitni um vald hans í Mälardalnum.
Flestar heimildir um Ólaf konung eru fremur óöruggar og norrænar konungasögur lýsa honum út frá tengslum hans við Noreg, séð frá norsku (eða íslensku) sjónarhorni. Samkvæmt Skáldatali í Snorra-Eddu[6] voru þessir skáld tengd Ólofi konungi: Gunnlaugur omstunga, Hrafn Önundarson, Óttar Svarti og Gissur Svarti (gullbrárskáld) . Fyrir utan "Óláfsdrápu sænsku"[7] eftir Óttar Svarta er engin önnur hirðkvæði þekkt þar sem Ólöf konungur er nefndur.
Ásamt Dönum gegn Noregi
[breyta | breyta frumkóða]Í upphafi valdatíma síns var Ólafur í bandalagi við danska konunginn Sveinn tjúguskegg. Þegar Ólafur Tryggvason Noregskonungur var á heimleið eftir að hafa krafist heimanmundar konu sinnar í Pommern, sátu þeir fyrir honum, Sveinn mágur hans, Eiríkur Hákonarson Hlaðajarl og Ólafur skautkonungur við eyjuna Svoldur. Í sjóorrustunni stökk Ólafur Tryggvason fyrir borð og týndist. Sveinn tók þá aftur við ríki í Noregi, en Eiríkur jarl og bróðir hans Sveinn fóru þó með öll völd annars staðar en í Víkinni. Í kjölfar sigursins var Noregi skipt milli konunganna tveggja.
Slegin mynt
[breyta | breyta frumkóða]
Fjöldi peninga sem bera nafn Ólafs konungs[8] hefa fundist, meðal annars með áletruninni REX SWEVORVM (Konungur Svía). Elstu peningarnir, sem eru slegnar rétt eftir árið 1000, eru af sömu gerð og þær sem bera nafn enska konungsins Aðalráður ráðlausi (fornenska: Æthelred unræd) og áletrunin GODWINE MO SIHT (mynt Sihtun). Það þýðir að þær voru slegnar í Sigtuna af enska meistaranum Godwine. Hann kom líklega fyrst til Noregs með Ólafi Tryggvasyni og ferðaðist síðar til Ólafs konungs í Svíþjóð. Nafn hans birtist einnig á myntum sem gerðar voru fyrir Svein tjúguskegg konung í Danmörku. Nokkrar aðrar gerðir af slegni mynt Ólafs konungs hafa fundist, gerðar af öðrum myntsláttumeisturum, sumar þeirra með trúarlegum áletrunum, svo sem IN NOMINE DIN (í nafni Guðs).
Viðurnafn
[breyta | breyta frumkóða]Viðurnafnið skautkonungur kemur fyrst fyrir á 13. öld, en þá virðist merking þess þegar verð gleymd. Ein ágiskun er að skaut hér sér dregið af orðinu skattur.[9] Eina viðurnefnið sem kemur fyrir í eldri heimildum er úr Heimskringlu Snorra. Snorri þurfti að greina Ólof skautkonung frá norsku konungunum Ólafi Tryggvasyni og Ólafi Haraldssyni og kallaði hann Ólof skautkonung þess vegna Ólaf sænska.
Tilvísanir
[breyta | breyta frumkóða]- ↑ Snorri Sturluson. Heimskringla Saga Ólafs hins helga. Heimskringla.
- ↑ Bjarni Einarsson (útg.) (1984). Ágrip af Noregskonungasögum. Fagrskinna – Noregs konunga tal. Hið íslenska fornritafélag.
- ↑ Ármann Jakobsson (2023). Hvers konar konungasaga er Fagurskinna?. Vísindavefur.
- ↑ Adam av Bremen, (1984). Historien om Hamburgerstiftet och dess biskopar. Proprius.
- ↑ Olof "skötkonung". Svenskt biografiskt lexikon (SBL). 1992–1994. bls. Band 28, bls. 235.
- ↑ Snorri Sturluson . Snorra Edda Skáldatal. Heimskringla.
- ↑ Óttar Svarti. Óláfsdrápa sænska. Heimskringla.
- ↑ Maja Hagerman. Spåren av kungens män. Rabén Prisma. ISBN 91-518-2927-4.
- ↑ När Sverige blev Sverige. Occasional papers on medieval topics,. Libris. 1991. ISBN 91-86708-12-0.
Heimildir
[breyta | breyta frumkóða]- Duczko, Wladyslaw (2008). Ett kungligt dop: Olof skötkonung och Bruno av Querfurt. Kring ett aktualiserat problem i svensk historieskrivning. Stockholm: Fornvännen 103. ISSN 0015-7813
- Harrison, Dick (2002). Jarlens sekel. Stockholm: Ordfront förlag. ISBN 91-7324-999-8
- Henrikson, Alf (1963). Svensk historia. Stockholm: Bonniers. ISBN 91-0-046394-9.