Íslensku menntaverðlaunin

Íslensku menntaverðlaunin eru íslensk verðlaun á sviði menntamála sem stofnuð voru að frumkvæði forseta Íslands, Ólafs Ragnars Grímssonar, árið 2005. Þau voru fyrstu árin einkum bundin við grunnskólastarf en eftir endurvakningu þeirra árið 2020 hafa þau náð til allra skólastiga, auk listnáms og félags- og tómstundastarfs.

Markmið verðlaunanna eru að vekja athygli á gæðum, nýsköpun og faglegu starfi innan íslensks menntakerfis og stuðla að aukinni virðingu fyrir kennarastarfinu og skólastarfi almennt.

Saga

Ólafur Ragnar Grímsson, þáverandi forseti Íslands, tilkynnti í nýársávarpi sínu 1. janúar 2005 að hann hygðist stofna til Íslensku menntaverðlaunanna. Í ávarpinu sagði hann að menntun væri hornsteinn framtíðarvelferðar þjóðarinnar og að tímabært væri að hún hlyti þann heiður sem henni bæri.

Samkvæmt áformum forseta skyldu verðlaunin verða ein af helstu viðurkenningum sem veittar væru úr hendi forseta Íslands, ásamt Íslensku bókmenntaverðlaununum og Útflutningsverðlaunum.

Fyrsta afhending verðlaunanna fór fram í Víðistaðaskóla í Hafnarfirði 1. júní 2005.

Verðlaunin voru veitt árlega frá 2005 til 2011 en lögðust síðan af í kjölfar efnahagshrunsins.

Íslensku menntaverðlaunin voru endurvakin árið 2020 að frumkvæði Samtaka áhugafólks um skólaþróun. Við endurvakninguna var umfang þeirra aukið og náðu þau til allra skólastiga, auk frístunda- og menningarstarfs.

Frá og með 2022 hafa verðlaunin verið veitt í fimm flokkum, þegar bætt var við sérstökum flokki fyrir framúrskarandi iðn- eða verkmenntun.

Markmið og fyrirkomulag

Í upphafi voru Íslensku menntaverðlaunin einkum bundin við grunnskólastarf. Samkvæmt nýársávarpi forseta skyldu þau veitt í fjórum flokkum:

• skóla sem sinnt hefði vel nýsköpun eða farsælu samhengi í fræðslustarfi
• kennara sem skilað hefði merku ævistarfi eða á annan hátt skarað fram úr
• ungu fólki sem í upphafi kennsluferils hefði sýnt alúð og hæfileika
• höfundi eða höfundum námsefnis sem lagt hefðu grundvöll að nýjum kennsluháttum.

Leitað var víðtæks samstarfs við samfélagið og kallað eftir tilnefningum frá foreldrum, nemendum, kennurum og öðrum sem tengdust skólastarfi.

Eftir endurvakningu verðlaunanna árið 2020 voru þau fyrst veitt í fjórum flokkum:

• framúrskarandi skólastarf eða menntaumbætur
• framúrskarandi kennari
• framúrskarandi þróunarverkefni
• hvatningarverðlaun.

Frá og með 2022 hefur verðlaunaflokkunum verið fjölgað í fimm með sérstökum flokki fyrir framúrskarandi iðn- eða verkmenntun.

Viðbrögð

Viðbrögð við stofnun verðlaunanna voru almennt jákvæð. Í umfjöllun Morgunblaðsins var bent á að verðlaunin þjónuðu þeim tilgangi að vekja athygli á því sem best væri gert í íslenskum grunnskólum.

Kennarasamband Íslands brást við á jákvæðan máta og formaður þess lagði áherslu á að slík viðurkenning gæti aukið virðingu fyrir kennarastarfinu og hvatt til frekari þróunar og nýsköpunar í skólastarfi.

Í ályktun Félags grunnskólakennara var ákvörðun forseta Íslands um að stofna verðlaunin fagnað og bent á að þau gætu orðið hvatning fyrir skólasamfélagið.

Aðstandendur

Eftir endurvakningu hefur aðilum að verðlaununum fjölgað. Samkvæmt upplýsingum sem birtar voru í tengslum við afhendingu verðlaunanna árið 2024 stóðu eftirtaldir aðilar þá að Íslensku menntaverðlaununum:

• embætti forseta Íslands
• mennta- og barnamálaráðuneytið
• innviðaráðuneytið
• Félag um menntarannsóknir
• Grunnur – félag fræðslustjóra og stjórnenda skólaskrifstofa
• Kennaradeild Háskólans á Akureyri
• Kennarasamband Íslands
• Listaháskóli Íslands
• Menntamálastofnun
• Menntavísindasvið Háskóla Íslands
• Miðstöð skólaþróunar við Háskólann á Akureyri
• Samband íslenskra sveitarfélaga
• Samtök áhugafólks um skólaþróun
• Skóla- og frístundasvið Reykjavíkurborgar
• Samtök iðnaðarins.

Eftir afhendingu verðlaunanna á Bessastöðum árið 2024 undirrituðu þessir aðilar nýtt samkomulag um verðlaunin.

Verðlaunahafar

2005–2011

Á árunum 2005 til 2011 voru Íslensku menntaverðlaunin veitt árlega í fjórum flokkum.

Ár	Skóli	Ævistarf kennara	Ungur kennari	Námsefni
2011	Sjálandsskóli í Garðabæ	Gunnlaugur Sigurðsson	Karólína Einarsdóttir	Guðbjörg Pálsdóttir, Guðný Helga Gunnarsdóttir, Jónína Vala Kristinsdóttir og Guðrún Angantýsdóttir
2010	Lækjarskóli í Hafnarfirði	Ragnheiður Hermannsdóttir	Linda Heiðarsdóttir	Iðunn Steinsdóttir
2009	Norðlingaskóli í Reykjavík	Þorvaldur Jónasson	Sylvía Pétursdóttir	Helgi Grímsson
2008	Hvolsskóli á Hvolsvelli	Arnheiður Borg	Halldór B. Ívarsson	Pétur Hafþór Jónsson
2007	Hrafnagilsskóli í Eyjafjarðarsveit	Elín G. Ólafsdóttir	Kristín Gísladóttir	Ásdís Ólsen og Karl Ágúst Úlfsson
2006	Ártúnsskóli í Reykjavík	Sólveig Sveinsdóttir	Íris Róbertsdóttir	Sólrún Harðardóttir
2005	Grundaskóli á Akranesi	Kári Arnórsson	Rannveig Þorvaldsdóttir	Sigfríður Björnsdóttir

Eftir endurvakningu

Frá 2020 hafa verðlaunin verið veitt á ný, fyrst í fjórum flokkum og frá 2022 í fimm flokkum.

Ár	Framúrskarandi skólastarf eða menntaumbætur	Framúrskarandi kennari	Framúrskarandi þróunarverkefni	Framúrskarandi iðn- eða verkmenntun	Hvatningarverðlaun
2025	Skólahljómsveit Vesturbæjar og Miðbæjar	Örvar Rafn Hlíðdal	Lítil skref á leið til læsis	Framhaldsskólinn í Vestmannaeyjum	Starfsfólk Háaleitisskóla í Reykjanesbæ
2024	Fellaskóli í Reykjavík	Hrafnhildur Sigurðardóttir	Snjallræði (Helgafellsskóli í Mosfellsbæ)	Verkmenntaskóli Austurlands	Bergmann Guðmundsson og Hans Rúnar Snorrason
2023	Framhaldskólinn í Mosfellsbæ	Fiona Elizabeth Oliver	Samstarf velferðarþjónustunnar í Árborg og félagsmiðstöðvarinnar Zelsíuz	Málarabraut Byggingatækniskóla Tækniskólans	Jafnréttisskólinn í Reykjavík
2022	Leikskólinn Rauðhóll	Elísabet Ragnarsdóttir	Átthagafræði í Grunnskóla Snæfellsbæjar	Átaksverkefnið #kvennastarf	Menntaskóli Borgarfjarðar
2021	Leikskólinn Aðalþing	Hanna Rún Eiríksdóttir	Leiðsagnarnám	—	Vilhjálmur Magnússon / Vöruhúsið – miðstöð skapandi greina á Hornafirði
2020	Dalskóli	Birte Harksen	Smiðjan í skapandi skólastarfi (Langholtsskóli)	—	Ingvi Hrannar Ómarsson og UTÍS-hópurinn