Ígulbandormur

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Jump to navigation Jump to search
Ígulbandormur
Fullorðinn gulbandormur (E. granulosus)
Fullorðinn gulbandormur (E. granulosus)
Vísindaleg flokkun
Ríki: Dýraríki (Animalia)
Fylking: Flatormar (Platyhelminthes)
Flokkur: Cestoda
Ættbálkur: Cyclophyllidea
Ætt: Taeniidae
Ættkvísl: Echinococcus
Tegund:
E. granulosus

Tvínefni
Echinococcus granulosus
Batsch, 1786

Ígulbandormur (fræðiheiti: Echinococcus granulosus) er 2–7 mm langur bandormur. Aðalhýsillinn eru hundar og önnur rándýr. Villt og tamin hófdýr, eins og t.d. sauðfé er algengir millihýslar.[1]

Lífsferill ígulbandorms og ígulsulls[breyta | breyta frumkóða]

Ígulbandormur er kallaður ígulsullur þegar hann er á lifrustigi. Ígulbandormur lifir fullorðinn í ýmsum dýrategundum af hundaætt en á lifrustiginu þá lifir hann sem ígulsullur í ýmsum grasbítum og alætum. Á Íslandi voru ígulsullir einkum í sauðfé, nautgripum og fólki og ígulbandormur í hundum. Smitleiðin var þannig að grasbítar smituðust þegar bandormsegg bárust með hundaskít í gróður og með gróðri í meltingarveg þeirra. Menn smituðust þegar egg úr hundaskít bárust í meltingarfæri þeirra. Hundar smituðust aðallega af því að éta innyfli sullaveiks sauðfés og nautgripa sem slátrað var heima á  bæjum.

Ígulbandormur er yfirleitt 2-7 mm með þremur ólíkum liðum. Fremst er haus með krókum og fjórum sogskálum. Sogskálarnar handa orminum föstum í þörmum hundsis. Næst er liður með þroskuðum kynfærum og fyrir aftan liður með fullþroskuðum eggjum. Ígulbandormar geta framleitt egg einum til tveimur mánuðum eftir að hundur hefur étið sull úr sauðfé. Líftími ígulbandorms í hundi er um sex mánuðir.

Ígulsullur er vökvafyllt blaðra. Sullurinn þroskast úr fósturlirfu bandormseggsins og lifan brýtur sér leið inn í þarmavegginn og berst með blóðbraut til lifrar og stöðvast oft þar og myndar sull. Lirfan getur þó borist áfram til lungna og ef hún stöðvast í lungum þá myndar hún lungnasull. Ef lirfan stöðvast ekki í lungum getur hún borist um líkamann og farið í heila, augu, milta, nýru, hjart, vöðva eða bein. Í kringum sullinn er tvískipt blaðra sem að innanverðu er með himnu sem er þakin útvexti á stærð við títuprjónshausa. Þessir sullhausar geta þroskast í blöðrur með nokkrum tugum sullhausa sem kallast sullungar. Hver sullhaus hefur fjórar sogskálar og krókakrans og getur orðið að bandormi ef hann kemst í þarma hunds. Hýsill sullsins myndar bandvef utan um blöðruna. Sulllirnir eru mjúkir í byrjun og dúa við snertingu en líkami hýsilins einangrar smán saman líkamann frá sullinum með að setja kalk í hjúpinn. Það verður til að sullurinn hættir að vaxa þó hann geti lifað mörg ár inn í kalkhjúp. [2]

Sjá einnig[breyta | breyta frumkóða]

Tilvísanir[breyta | breyta frumkóða]

  1. Ekinokokkose i Patienthåndbogen på sundhed.dk
  2. Karl Skírnisson. “Bandormafána Landspendýra á Íslandi Að Fornu Og Nýju.” Náttúrufræðingurinn : vol. 87, no. (3-4), 2017, pp. 116–131.

Tenglar[breyta | breyta frumkóða]

Wikimedia Commons er með margmiðlunarefni sem tengist
Wikilífverur eru með efni sem tengist
  Þessi líffræðigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.