Vatnakarpi

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Stökkva á: flakk, leita
Vatnakarpi
Vatnakarpi
Vatnakarpi
Ástand stofns
Vísindaleg flokkun
Ríki: Dýraríki (Animalia)
Fylking: Seildýr (Chordata)
Flokkur: Geisluggar (Actinopterygii)
Ættbálkur: Karpfiskar (Cypriniformes)
Ætt: Karpætt (Cyprinus)
Tegund: C. carpio
Tvínefni
Cyprinus carpio
Linnaeus, 1758

Vatnakarpi (fræðiheiti: Cyprinus carpio) er ferskvatnsfiskur af Karpaætt sem víða finnst villtur í ám og vötnum. Hann er mjög vinsæll sem eldisfiskur en villti stofninn er flokkaðar sem stofn í hættu og mjög viðkvæmur.

Villtur vatnakarpi er yfirleitt mjóslegnari en alinn, lengdin er almennt fjórum sinnum hæðin. Hann hefur rautt hold. Eldis fiskurinn vex helmingi hraðar en villtur og ná ekki sömu lengd og þyngd og eldisfiskurinn, frá 3,2 til 4,8 sinnum stærri. Vatnakarpi getur orðið allt að 120 cm langur og yfir 40 kg. Villtur vatnakarpi verður um 40-80 cm langur og 2-14 kg. Stærsti vatnakarpi sem hefur verið veiddur var 45,59 kg, hann veiddist 2013 í Frakklandi.

Vatnakarpi er botnfiskur og aflar mest allrar sinnar fæðu þar ásamt því að leita alveg upp á yfirborðið eftir fæðu.

Vatnakarpinn kom upphaflega frá Asíu en hefur verið fluttur út um allan heim nema Miðausturlanda og Norður- og Suðurpóllssinns. Í Evrópu er algengt að finna hann í grunnum tjörnum með moldar eða leir botni og mikið af botn gróðri. Bestu skilyrði fyrir vöxt á vatnakarpa er þegar að vatnshitinn er á milli 23°C til 30°C.

Fiskurinn er mjög harðgerður og getur lifað við harðgerðar aðstæður eins og í köldu vetrarvatni, lítið súrefnismagn (0,3-0,5 mg/l) og seltu upp að 5‰. Æskileg pH gildi er á bilinu 6,5-9,0.

Útlit[breyta]

Búkurinn er langur og þéttur. Munnur hefur tvær þykkar varir og 5 koki tennur með flötum kórónum. Hann hefur tvo skeggþráði beggja megin við muninn. Bakugginn er stór, langur og inniheldur bein. Undir honum eru tveir eyruggar, einn undir og tveir raufaruggar.

Villtur vatnakarpi er brún-grænn á bakinu niður á miðjan búk. Maginn og uppá miðja hliðar fisksins eru gul-gylltar. Uggarnir er með rauðbrúnan blæ.

Fæða[breyta]

Fæðan vatnakarpa eru smádýr eins og vatnsskordýr, ormar, lirfur og dýrasvif en hann á það til að éta plöntur, lauf, fræ og stilka. Þar sem hann lifir þétt eins og í tjörnum er dýrasvif aðal fæðan.

Eldi[breyta]

Vatnakarpi er mjög vinsæll sem eldisfiskur. Daglegur vöxtur getur verið allt að 2-4% af þyngd fisksins. Þannig getur fiskurinn náð því að verða 0,6-1,0 kg á þyngd á einu ári við heit temprað loftslag. Hann vex mun hægar í tempruðu loftslagi, þá nær fiskurinn 1-2 kg þyngd á 2-4 árum um helmingi lengur en í heitu loftslagi. Hrygning byrjar um það leyti og vatnið/umhverfið verður 17-18°C heitt.

Vatnakarpaeldi var 14% af heildar ferskfisk eldi árið 2002, um 4,6 milljón tonn. Frá árinu 1993 til 2002 hefur verið um 10,4% aukning á hverju ári í eldi á vatnakarpa. Sem dæmi var aukning á eldi á Tilapiu um 11,8%.

Kína er lang stærsti framleiðandinn á vatnakarpa og framleiddi 3,3 milljón tonn ca. 70% af heildinni árið 2002. Á sama tíma var framleiðsla í Evrópu um 144 þúsund tonn.

Meðalverð fyrir eldisvatnakarpa var USD 0,92/kg árið 2002, verðið var USD 1,43/kg árið 1993 en þess lækkun er að mestu leyti vegna lækkunar RMB, gjaldmiðil í Kína, sem hefur mesta vægið í meðalverðinu vegnar stærðar miðað við heildarframleiðslu.

Veiðar[breyta]

Vatnakarpi er ekki veiddur í atvinnuskyni en hann er mjög vinsæll með stangveiðimanna í Evrópu einnig eru vinsældir að aukast í Ameríku.

Markaðir[breyta]

Talið er að framleiðsla á honum sé nálægt því að vera á toppnum, að ekki sé grunvöllur fyrir því að auka framleiðsluna. Vatnakarpi er og verður áfram mjög mikilvæg tegund þar sem hún er framleidd. Mikil hefð er fyrir því að borða vatnakarpa í Mið-Evrópu og þá sérstaklega um jólin. Árlega er inn/útflutningur á vatnakarpa innan Evrópu um 24 þúsund tonn (lifandi, ferskar og frosnar afurðir). Í öllum heiminum fyrir utan Evrópu er inn/útflutningur 39 þús tonn af afurðum. Evrópa er þar af leiðandi stærst markaðssvæðið.

Tenglar[breyta]

Einkennismerki Wikiorðabókar
Wikiorðabókin er með skilgreiningu á orðinu
Wikimedia Commons er með margmiðlunarefni sem tengist


Einkennismerki Wikilífvera
Wikilífverur eru með efni sem tengist