Thomas Samuel Kuhn

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Stökkva á: flakk, leita
Vestræn heimspeki
Heimspeki 20. aldar
Nafn: Thomas Samuel Kuhn
Fædd/ur: 18. júlí 1922Cincinnati í Ohio í Bandaríkjunum)
Dáin/n: 17. júní 1996 (73 ára)
Skóli/hefð: Rökgreiningarheimspeki
Helstu ritverk: Gerð vísindabyltinga
Helstu viðfangsefni: Vísindaheimspeki, vísindasagnfræði
Markverðar hugmyndir: Gerð vísindabyltinga, viðmiðaskipti
Áhrifavaldar: Alexandre Koyré, Michael Polanyi, Gaston Bachelard, Jean Piaget
Hafði áhrif á: Alla vísindaheimspeki eftir 1962, einkum Murray Rothbard og Paul Feyerabend

Thomas Samuel Kuhn (18. júlí 192217. júní 1996) var bandarískur vísindaheimspekingur og vísindasagnfræðingur.

Æviágrip[breyta]

Thomas Samuel Kuhn fæddist í Cincinnati í Ohio í Bandaríkjunum þann 18. júlí árið 1922. Foreldrar hans hans voru Samuel L. Kuhn, iðnaðarverkfræðingur, og Minette Stroock Kuhn. Kuhn lauk B.A.-gráðu sinni í eðlisfræði frá Harvard-háskóla árið 1943 og meistara- og doktorsgráðu í eðlisfræði árin 1946 og 1949. Hann kenndi vísindasögu við Harvard-háskóla frá 1948 til 1956 að frumkvæði rektos skólans, James Conant. Kuhn yfirgaf Harvard til þess að taka við stöðu við Kaliforníuháskóla í Berkeley þar sem hann kenndi bæði við heimspeki- og sagnfræðideild. Hann hlaut stöðu prófessors í vísindasögu árið 1961. Á árunum í Berkeley samdi hann og gaf út (1962) þekktasta og áhrifamesta rit sitt Gerð vísindabyltinga. Árið 1964 tók hann við stöðu M. Taylor Pyne-prófessors í vísindaheimspeki og -sögu við Princeton-háskóla þar sem hann kenndi til ársins 1979 en þá þáði hann stöðu Laurance S. Rockefeller-prófessors í heimspeki við Tækniháskólann í Massachusetts (MIT) og kenndi þar til ársins 1991. Hann var greindur með krabbamein árið 1994 og lést þann 17. júní tveimur árum síðar.

Kuhn var tvígiftur, fyrst Kathryn Muhs (og átti með henni þrjú börn) og síðar Jehane Barton (Jahane R. Kuhn).

Kuhn var útnefndur Guggenheim-félagi árið 1954 og hlaut George Sarton-orðuna árið 1982 auk þess sem hann var sæmdur fjölmörgum heiðursdoktorsnafnbótum.

Hugmyndafræði í vísindaheimspeki[breyta]

Thomas Kuhn var ólíkur öðrum vísindaheimspekingum á þann hátt að hann var ekki formlega menntaður í heimspeki heldur var hann menntaður eðlisfræðingur. Sennilega hafði það áhrif á hversu byltingarkenndar hugmyndir hans voru. Hans er einna helst minnst fyrir það að koma fram með þá hugmynd að vísindi þróuðust á þann hátt að þau færu í gegnum um ferli sem hann kallaði ímyndarhliðrun eða viðmiðaskipti (e. paradigm shift) í stað þess að þróast á línulegann og samfelldann máta. Hann sagði að örsjaldan yrðu svokallaðar vísindarlegar byltingar, dæmi þess konar gæti verið til dæmis sólmiðjukenningin og afstæðiskenningin. Undir venjulegum kringumstæðum þá væru vísindamenn þó að stunda venjuleg vísindi (e. normal science) þar sem unnið væri eftir ákveðnum viðmiðum eða ramma og fyrri kenningar bættar.

Helstu rit[breyta]

Bækur[breyta]

  • The Copernican Revolution: planetary astronomy in the development of Western thought (Cambridge, MA.: Harvard University Press, 1957). ISBN 0-674-17100-4
  • Gerð vísindabyltinga (Chicago: University of Chicago Press, 1962). ISBN 0-226-45808-3
  • The Essential Tension: Selected Studies in Scientific Tradition and Change. Chicago and London: University of Chicago Press, 1977. ISBN 0-226-45805-9
  • Black-Body Theory and the Quantum Discontinuity, 1894-1912 (Chicago: University of Chicago Press, 1987). ISBN 0-226-45800-8
  • The Road Since Structure: Philosophical Essays, 1970-1993 (Chicago: University of Chicago Press, 2000). ISBN 0-226-45798-2

Greinar[breyta]

  • „The Function of Measurement in Modern Physical Science“ í Isis 52 (1961): 161-193.
  • „The Function of Dogma in Scientific Research“ hjá A.C. Crombie (ritstj.), Scientific Change (New York og London: Basic Books and Heineman, 1963): 347-369.

Heimildir[breyta]

Tengt efni[breyta]

Tenglar[breyta]