Tadsjikistan

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Stökkva á: flakk, leita
Ҷумҳурии Тоҷикистон
Jumhurii Tojikiston
Fáni Tadsjikistan Skjaldamerki Tadsjikistan
(Fáni Tadsjikistan) (Skjaldarmerki Tadsjikistan)
Kjörorð:
Þjóðsöngur: Surudi Milli
Staðsetning Tadsjikistan
Höfuðborg Dúshanbe
Opinbert tungumál tadsjikíska
Stjórnarfar Lýðveldi
Emomali Rahmonov
Kokhir Rasulzoda
Flatarmál
 • Samtals
 • Vatn (%)
96. sæti
143.100 km²
1,8
Mannfjöldi
 • Samtals (2013)
 • Þéttleiki byggðar
98. sæti
7.910.041
55,3/km²
VLF (KMJ)
 • Samtals
 • á mann
áætl. 2011
17,555 millj. dala (128. sæti)
2.247 dalir (150. sæti)
Gjaldmiðill somoni
Tímabelti UTC+5
Þjóðarlén .tj
Landsnúmer 992

Tadsjikistan (tadsjikíska: Тоҷикистон) er land í Mið-Asíu með landamæri að Afganistan í suðri, Kína í austri, Kirgisistan í norðri og Úsbekistan í vestri. Í suðri skilur Wakhan-ræman Tadsjikistan frá pakistönsku héruðunum Chitral og Gilgit-Baltistan. Nafnið er dregið af heiti þjóðarbrots Tadsjika.

Landið var hluti af Baktríu í fornöld og varð síðan hluti af ríki túkara (skýþa). Á 9. öld var Tadsjikistan hluti af Samanídaríkinu með höfuðborg í Samarkand. Mongólar lögðu þessi lönd undir sig á 13. öld og Tadsjikistan varð hluti af Tímúrveldinu þegar Mongólaveldið klofnaði í smærri ríki og síðan Búkarakanatinu. Það varð aftur hluti af Rússneska keisaradæminu sem suðurhluti Túrkistans árið 1867. Tadsjikistan rekur rætur sínar til þess þegar Sjálfstætt sovétlýðveldið tadsjika var stofnað af Sovétríkjunum innan Úsbekistan árið 1924. Tadsjikistan lýsti yfir sjálfstæði árið 1991 í kjölfar falls Sovétríkjanna. Fyrsta ríkið til að viðurkenna sjálfstæði landsins var Íran. Aðeins ári síðar braust borgarastyrjöldin í Tadsjikistan út og stóð til 1997. Átök hafa síðan blossað upp í austurhluta landsins.

Flestir íbúar landsins eru Tadsjikar, sem er almennt heiti yfir ýmis persneskumælandi þjóðarbrot í Mið-Asíu. Tadsjikíska er afbrigði af nútímapersnesku. 98% íbúa eru múslimar og súnní íslam af hanafiskólanum eru opinber trúarbrögð, en stjórnarskrá landsins kveður á um trúfrelsi og ríkisvaldið er veraldlegt. Í landinu búa einnig Úsbekar, Kirgisar og Rússar. Í austurhluta landsins búa Pamírar sem eru sjítar. Í fjallahéruðum í norðri búa Jagnóbar sem tala jagnóbísku sem er eini afkomandi sogdísku sem eitt sinn var töluð um alla Mið-Asíu.

Tadsjikistan var fátækasta sovétlýðveldið innan Sovétríkjanna og það er nú fátækasta land Mið-Asíu. Borgarastyrjöldin hafði mjög neikvæð áhrif á efnahagslíf landsins en eftir vopnahléð hefur það aftur tekið við sér. Helstu útflutningsvörur Tadsjikistan eru ál og baðmull. Tadsjikíska ríkisfyrirtækið TALKO rekur stærsta álver Mið-Asíu og eitt það stærsta í heimi. Nurekstíflan í ánni Vaksj er önnur hæsta manngerða stífla heims.

  Þessi landafræðigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.