Skógarmítill

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Stökkva á: flakk, leita
Skógarmítill
Ixodes ricinus
Ixodes ricinus
Vísindaleg flokkun
Ríki: Dýraríki (Animalia)
Fylking: Liðdýr (Arthropoda)
Flokkur: Áttfætlur (Arachnida)
Undirflokkur: Mítlar (Acarina)
Ættbálkur: Ixodida
Ætt: Ixodidae
Ættkvísl: Ixodes
Tegund: I. ricinus
Tvínefni
Ixodes ricinus
(Linnaeus, 1758)
Ixodes ricinus range map.svg

Skógarmítill (fræðiheiti:Ixodes ricinus) einnig kallaður blóðmítill er blóðsuga á spendýrum sem heldur sig í gróðri, einkum í skógarbotnum.

Útbreiðsla[breyta]

Skógarmítill er útbreiddur um alla Evrópu milli 39° og 65°N, frá ströndum Portúgals og Írlands austur til Volgu í Rússlandi og þaðan suður til Miðjarðarhafsstrandar Norður-Afríku. Einnig finnst hann í Færeyjum og koma hans til Íslands var staðfest árið 1967. Þá var veiddur í Surtsey þúfutittlingur nýkomin til landsins, sem skógarmítill fannst á og því ljóst að hann getur borist milli landa með fuglum. Hann virðist vera komin til að vera því síðan þá hefur hann fundist um allt land, þó mest sunnanlands, frá því snemma sumars og fram eftir hausti.

Lífsferli[breyta]

Mynd sem sýnir hin þrjú lífsferis stig skógarmítillsinns.

Skógarmítill er áttfætla, skyldur köngulóm og öðrum mítlum. Lífsferli þeirra skiptist í þrennt, lirfu, ungviði og fullorðið dýr og þarfnast þeir blóðs á hverju stigi þess og alltaf stærri og stærri dýra eftir því sem þeir vaxa. Eftir að hann klekst úr eggi verður hann sexfætt lirfa sem liggur í dvala yfir veturinn. Að vori skríður lirfan svo upp og sætir færis á að ná til hýsils til að sjúga blóð. Síðsumars skiptir hún um ham og verður mítillinn þá áttfætt ungviði sem aftur leggst í dvala yfir veturinn. Næsta vor skríður hann aftur upp og breytist í fullorðinn mítil ef honum tekst að finna góðan hýsil til að sjúga blóð úr. Að lokum leggst hann í dvala enn einn veturinn og endurtekur leikinn að vori. Karldýrið drepst svo en kvendýrið verpir eggjum áður en það drepst. Fullorðnir eru mítlar milli 0,5–1,1 cm að lengd en ungviðið er mikið mun smærra. Á flestum stöðum nær þetta þrískipta lífsferli þeirra yfir 2-3 ár þó er það háð bæði loftslagi og þeirri fæðu sem í boði er.

Sem lirfa leggjast þeir einkum á smá dýr eins og fugla og mýs en geta einnig fundist í stærri dýrum eins og hundum og köttum. Fullorðnir skógarmítlar lifa nær eingöngu á stórum spendýrum eins og hjartardýrum og sauðfé en á Íslandi hafa þeir fundist í hundum, köttum, sauðfé, hestum og mönnum.

Sjúkdómar[breyta]

Fullorðin skógarmítill þrútin af blóði.

Skógarmítillinn getur borið alvarlega sýkla í fórnarlömb sín og því verið mjög hættulegur. Til dæmis bakteríuna Borrelia burgdorferi sem veldur svokölluðum Lyme-sjúkdómi meðal manna og getur valdið meðal annars alvarlegum skaða á taugakerfi.[1] Skógarmítlar geta einnig borið með sér TBE veirusjúkdóm (mítilborna heilabólgu).


Þekkt er önnur tegund mítla hér á landi, svokölluð Lundalús (Ixodes uriae). Lundalúsin finnst í sjófuglum og hefur verið sýnt fram á að í þeim finnast bakteríur af ættinni Borrelia. Ekki hefur þó verið sýnt fram á að lundaveiðimenn hafi sýkst af völdum Borrelia þótt þeir hafi verið bitnir af lundalús.

Tilvísanir[breyta]

  1. „Borrelíósa - Lyme sjúkdómur“. Embætti Landlæknis. Skoðuð 13. júlí 2012 .

Heimildir[breyta]

  • Skógarmítill Pödduvefur Náttúrufræðistofnunar Íslands (skoðað 13. júlí 2112)

Tenglar[breyta]

Wikimedia Commons er með margmiðlunarefni sem tengist
  Þessi líffræðigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.