Stjórnmál

Kosningaáróður fyrir bæjarstjórnarkosningar í Lausanne í Sviss.

Stjórnmál (eða pólitík í daglegu tali) er ferli bindandi ákvarðanatöku fyrir hóp af fólki. Algengast er að tala um stjórnmál í sambandi við ákvarðanatöku fyrir ríki og sveitarfélög, en hugtakið getur einnig átt við um stjórnun fyrirtækja, og félagasamtaka. Í lýðræðisríkjum sem byggja á fulltrúalýðræði eru stjórnmálamenn kosnir til valda. Þeim er falið umboð til ákvarðanatöku fyrir hóp fólks. Harold Lasswell, þekktur bandarískur stjórnmálafræðingur á fyrri hluta 20. aldarinnar, sagði að stjórnmál snerust um „hver fengi hvað, hvenær og hvernig”.

Pólitík er dregið af gríska orðinu polis sem notað var um forn-grísku borgríkin. Orðsifjar pólitíkur leiða að ákveðinni stofnun samfélags manna. Í dag hefur nútímaríkið tekið við hlutverki borgríkisins. Í hnattrænu samhengi eru ríki grunneiningar tjórnmála. Þýski félagsfræðingurinn Max Weber skilgreindi stjórnmál sem „viðleitni til að eiga hlut í völdum eða til að hafa áhrif á skiptingu valda, hvort sem er milli ríkja eða milli hópa manna innan sama ríkis.” Max Weber er einnig höfundurinn að einni víðteknustu skilgreiningu á ríkinu en það er sú félagslega stofnun sem hefur réttmætan og viðurkenndan einkarétt á beitingu líkamlegs ofbeldis á ákveðnu landssvæði. Hér erum við því aftur komin af lykilhugtökunum ríki og vald.

Heimildir

• Páll Skúlason. Hvað eru stjórnmál? : um þrjú ólík grundvallarviðhorf til ríkisins. , 1984.
• Max Weber. Mennt og máttur. Hið íslenska bókmenntafélag, 1973.

Tengill

• Vísindavefurinn: „Hvað eru stjórnmál?“