Hveðn

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Stökkva á: flakk, leita
Höfn á Hveðn

Hveðn (danska: Hven, sænska: Ven) er sænsk eyja í Eyrarsundi, miðja vegu á milli Skáns og Sjálands en þó nær Svíþjóð. Hún telst tilheyra Skáni og er nú hluti af Landskrona kommun. Eyjan er 7,5 km² að stærð og þar búa um 370 manns. Hveðn var miðstöð stjörnufræðingsins Tycho Brahe sem byggði hér stjörnuathugunarstöð sína, sem nendist Stjörnuborg, og höllina Úraníuborg.

Eyjan er hæst 39 metrar yfir sjávarmáli og er brött fram í sjó. Milt loftslag og leirkenndur jarðvegur gera það að verkum að eyjan hentar vel til jarðræktar, er t.d. eini staðurinn í Svíþjóð þar sem hægt er að rækta dúrum-hveiti. Þar hefur um nokkra ára skeið einnig verið stunduð vínrækt.

Helstu atvinnuvegir á eyjunni eru ferðaþjónusta, fiskveiðar, siglingar og landbúnaður. Áður var tígulsteinagerð í eynni. Höfuðstaður Hveðnar heitir Tuna og liggur á eyjunni miðri. Önnur þorp eru fiskiþorpið Kyrkbacken á vesturströndinni og Bäckviken á austurströndinni þangað sem ferjan gengur frá Landskrona. Frá Kaupmannahöfn ganga einnig ferjur til Bäckviken.

Saga[breyta]

Kort sem sýnir staðsetningu Hveðnar í Eyrarsundi

Hveðn var upphaflega hluti af eiði sem tengdi Skán við Sjáland, en við lok síðustu ísaldar jókst vatnsmagnið mikið þar sem síðar varð Eystrasalt. Þá rauf sjórinn eiðið og reif með sér mikið af landi sem nú eru leirur við strendur Danmerkur og Svíþjóðar.

Tycho Brahe átti Hveðn og reisti þar Stjörnuborg og Úraníuborg um 1576, en Friðrik II fjármagnaði byggingu þeirra. Eyjan varð eftir það fastur viðkomustaður hefðarfólks frá Evrópu sem kom þangað til að hitta stjörnufræðinginn. Þangað kom meðal annarra Oddur Einarsson 2. mars árið 1585. Brahe lenti upp á kant við Kristján IV árið 1599 og flutti til Prag.

Þar sem eyjan taldist til Skáns tilheyrði hún Danmörku lengst af. Við Hróarskeldufriðinn varð Skánn hluti af Svíþjóð, en Hveðn fylgdi ekki sjálfkrafa með. Er sagt að sænski konungurinn Karl X Gústaf hafi sagt „Får jag inte Ven, bryter jag freden“ („Fái ég ekki Hveðn, rýf ég friðinn“ — í Danmörku er þessari tilvitnun gjarnan fylgt eftir með: „Hann fékk Hveðn, en rauf samt friðinn“). 1660 fengu Svíar svo Hveðn í hendur.