Bouveteyja

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Stökkva á: flakk, leita

Hnit: 54°26′S 03°24′A / 54.433°S 3.400°A / -54.433; 3.400

Bouveteyja
nafn á frummáli: Bouvetøya
Kort af Bouveteyju
Kort af Bouveteyju
Landafræði
Bouvet Map.png
Staðsetning Suður-Atlantshaf
Eyjar alls 1
Flatarmál 49 km² (93% ísi lagt)
Hæsti staður Olavtoppen 780m
Stjórnsýsla
Fáni Noregs Noregur
Höfuðborg Ósló
Konungur Haraldur 5. Noregskonungur
Suðausturströnd Bouveteyju 1898

Bouveteyja (norska: Bouvetøya, einnig sögulega þekkt sem Liverpooleyja ellegar Lindsayeyja) er óbyggð sub-antarktísk eldvirk eyja í Suður-Atlantshafi, suð-suðvestur af Góðrarvonarhöfða (Suður-Afríku). Hún er hjálenda Noregs, en er ekki hluti af Suðurskautsbandalaginu, þar sem eyjan er norðan breiddarbaugsins sem Suðurskautsbandalagið takmarkast við.

Landafræði[breyta]

Bouveteyja 49 km², og eru 93% af þeim 49 km² (45,57 km²) hulin ís sem hylur suður- og austurströndina.[1]

Bouveteyja er afskekktasta eyja í heiminum. Næsta fasta land er Land Maud drottningar, Suðurskautslandinu, sem er um 1.600 km (1.000 mílur) suður af henni og einnig óbyggð.

Á eyjunni eru engin höfn, aðeins skipalægi úti á sjó, og er hún þess vegna illaðgengileg. Ströndin er mjög brött og því auðveldast er að komast að eyjunni með þyrlu frá skipi í grennd. Jöklarnir mynda þykkt íslag sem fellur af háum klettum ofan í sjóinn eða ofan á svartar strandir með eldfjallasandi. Strandlengjan (29,6 km (18,4 mílur)) er oft umkringd hafís. Hæsti punktur eyjunnar nefnist Olavtoppen, og er 780  m (2,559  fet) yfir sjávarmáli. Hraunbreiða á vesturströnd eyjarinnar, sem birtist í gosi milli áranna 1955 og 1958, hefur nýst sem varpstaður fugla.

Vegna slæmra veðurskilyrða og ísilagðrar jarðar, vaxa aðeins fléttur og mosar á eyjunni. Selir, sjófuglar og mörgæsir eru eina dýralífið.

Þrátt fyrir að vera óbyggð, hefur Bouveteyja þjóðarlénið .bv, en það hefur þó aldrei verið notað.[2] Lítill hópur útvarpsamatöra hafa ferðast á þennan afskekkta stað (kallmerki notuð á eyjunni byrja á 3Y). Það er ekkert landsnúmer eða svæðisnúmer og ekkert símasamband, póstnúmer né póstþjónusta. Skip sem koma að Bouveteyju teljast innan UTC Z tímabeltisins. Það eru norsk lög sem segja að tími á norskum hjálendum eigi að vera UTC+1, nema á ákveðnum hluta árs eða DST (Daylight saving time). [3] Þetta þýðir að lögbundni tíminn á Bouveteyju er UTC+1, líkt og Jan Mayen sem er staðsett í UTC-1 tímasvæðinu, en lýtur þó sömu lögum og Bouvet eyja og er í UTC+1.

Saga[breyta]

Bouvet eyja var fundin þann 1. janúar árið 1739 af Jean-Baptiste Charles Bouvet de Lozier, sem stjórnaði frönsku skipunum Aigle og Marie. Hann skráði þó ekki stöðu eyjarinnar rétt, heldur 8 gráðum austar. Bouvet sigldi ekki í kringum fund sinn, svo að þá var enn óljóst hvort þetta væri eyja eða hluti af heimsálfu.[4]

Árið 1772 hélt kapteinn James Cook frá Suður-Afríku í sendiför til þess að finna eyjuna, en þegar hann kom að hnitunum 54°S, 11°E þar sem Bouvet hafði sagst hafa séð eyjuna, var ekkert að sjá. Cook gerði ráð fyrir að Bouvet hefði ruglast á hafísjaka og eyju, og hætti við leitina. [5]

Eyjan var ekki séð aftur fyrr en árið 1808, þegar James Lindsay sá hana, kapteinn Enderby Company-hvalveiðiskipsins Snow Swan. Þrátt fyrir að hafa ekki fest land þar varð hann fyrsti maðurinn til þess að staðsetja eyjuna rétt. Á þessum tíma var oft talað um eyjuna sem Lindsay eyju, enda þótti ekki alveg víst að þetta væri sama eyjan og Bouvet hafði séð.

Það var í desember árið 1822 sem fólk gekk á eyjunni í fyrsta sinn, en þá lenti kapteinninn Benjamin Morrell selveiðibátnum Wasp á eyjunnu í leit að sel. Hann fan nokkra seli og veiddi fyrir skinnið.

Þann 10. desember árið 1825 lenti kapteinn Norris, skipstjóri Enderby Company-hvalveiðiskipanna Sprightly og Lively á eyjunni, og nefndi hana Liverpooleyju, og gaf Bresku krúnunni. Aftur var ekki vitað hvort þetta væri sama eyja og fundist hafði fyrr á þessum slóðum. Hann sagðist einnig hafa séð aðra eyju nálægt, sem hann nefndi Thompsoneyju. Engar leifar eru eftir af þessari eyju.

Árið 1898 kom skip þýsku Valdivia-sendifararinnar sem Carl Chun stýrði að eyjunni en lenti ekki.

Fyrsta langa seta á eyjunni var árið 1927, þegar hin norska áhöfn skipsins Norvegia dvaldist á eyjunni í um það bil mánuð, og á þessari dvöl byggist tilkall leiðtoga áhafnarinnar, Lars Christensen, á eyjunni fyrir hönd Noreg, en Norðmenn nefndu eyjuna Bouveteyju (Bouvetøya).[6] Eyjan var innlimuð í Noregsríki þann 1. desember árið 1927 með konunglegri tilskipun þann 23. janúar árið 1928, og varð Bouveteyja varð þá norsk hjálenda. Árið eftir dró Stóra-Bretland til baka tilkall sitt til eyjunnar. Árið 1930 voru samþykkt lög í norska þinginu um að eyjan yrði hjálenda sem lyti valdi Noregs, en væri ekki hluti af ríkinu sjálfu.

Árið 1964 fannst björgunarbátur á eyjunni, ásamt fleiri þarfaþingum; en því miður voru farþegar björgunarbátsins horfnir.[7]

Árið 1971 voru Bouveteyja og landhelgi hennar gerð að náttúruverndarsvæði. Á árunum milli 1950 og 1960 sýndi Suður-Afríku því áhuga að koma þar fyrir veðurathugunarstöð, en aðstæður voru taldar of óöruggar. Eyjan er enn óbyggð, en fjarstýrð veðurathugunarstöð var byggð þar árið 1977 af Norðmönnum.

Þann 19. október árið 2007 tilkynntu norskir pólskoðunarmenn að gervihnattarmyndir sýndu ekki lengur upplýsingastöðina sem byggð var á eyjunni árið 1994. Talið er að stöðin hafi fokið út á sjó. Jarðskjálfti á svæðinu sem varð árið 2006 á að hafa veikt grunn stöðinnar, og gert hana auðveldari bráð fyrir öflugan vind á svæðinu.[8]

Bouveteyja í skáldskap[breyta]

Eyjan kemur fyrir í myndinni Alien vs. Predator sem frumsýnd var árið 2004, þar sem þeir nota norska nafnið Bouvetøya. Í einni gerð myndarinnar er þó bent á eyjuna á gervihnattarmynd á u.þ.b. sama stað og Eyja Péturs I.

Sjá einnig[breyta]

  • .bv (þjóðarlén Bouveteyju)

Heimildir[breyta]

  1. „CIA - The World Factbook - Bouvet Island“. CIA (2007-01-14).
  2. „Norid: .bv and .sj domains are not in use“. Norid (2007-01-14).
  3. „LOV 2007-01-26 nr 04: Lov om målenheter, måling og normaltid.(Law about measurement, units and standard time)“. Norwegian Government, NHD (2008-01-01).
  4. „Worldstats: Providing information about our world!“. worldstats.org (2007-01-14).
  5. Boudewijn Buch - Eilanden (Holland, 1991)
  6. „Polar Pioneers: Hjalmar Riiser-Larsen“. PolarFlight Online--North Polar Regions News and Information Magazine (2007-07-05).
  7. „MISR Image: Bouvet Island“. NASA (2007-01-14).
  8. „Norwegian field station gone with the wind“. Norwegian Institute of Polar Research (2007-10-19).

Tenglar[breyta]

Wikimedia Commons er með margmiðlunarefni sem tengist