Auga

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Stökkva á: flakk, leita
Sjá einnig vef- eða tölvuauga.
Nærmynd af mannsauga.
Mynd af auga síberíutígursins.

Auga er líffæri, sem skynjar ljós og gerir dýri mögulegt að sjá. Er hluti sjónfæra, auk sjóntaugar og heila. Einföldustu augu geta aðeins skynjað hvort umhverfið er dimmt eða bjart. Flóknari augu geta á hinn bóginn veitt fullkomna sjón. Ljósnemar augans kallast keilur og stafir.

Mannsaugað[breyta]

Mannsaugað kann að vera af mismunandi litum. Algengasti litur er brúnn, en blá eða græn augu tíðkast stundum í meirihluta í sumum þjóðum. 88% af Íslendingum eru blá- eða græneygðir. Mannsauganu er skipt í nokkra hluta:

  • Augnknötturinn, bulbus oculi, liggur í augntóftinni, en hann er myndaður úr þremur hjúpum:
  • Hvíta, sclera, er hvít og ávöl og er gerð úr bandvef. Hvítan rennur saman við glæru, sem einnig er nefnd hornhimna, cornea.
  • Æða, choroidea, er gerð úr sortufrumum sem draga til sín ljósgeisla.
  • Lita, iris, er litaði hluti augans. Hún er ýmist blá, græn eða brún, allt eftir litkornamagni. Svartur blettur í miðju litunnar er sjáaldrið, sem einnig heitir ljósop, pupilla, en það minnkar og stækkar eftir birtuástandi og líkams- og/eða hugarástandi.
Mannsauga
  1. afturhólf
  2. laufarönd
  3. brárvöðvi
  4. brárgjörð
  5. blástokkur hvítu
  6. sjáaldur, ljósop
  7. framhólf
  8. glæra, hornhimna
  9. lithimna, lita, regnbogahimna
  10. augasteinn
  11. augasteinskjarni
  12. brárklakkar
  13. Augnknattartára
  14. neðri skávöðvi
  15. neðri beinn
  16. miðlægur beinn
  17. sjónuslagæðir og sjónubláæðir
  18. sjóntaugardoppa
  19. heilabast
  20. sjónumiðjuslagæð
  21. miðjubláæð sjónu
  22. sjóntaug
  23. sveipbláæðar
  24. augnknattarslíður
  25. depill
  26. sjónugróf
  27. augnhvíta (hvíta)
  28. æða, æðahimna
  29. efri beinn
  30. sjóna, nethimna, sjónhimna
Mannsauga

Algengir augnkvillar[breyta]

  • Slímhimnubólga, conjunctivitis, bólga/erting í slímhimnu, sem klæðir augu að framan og augnlok að innanverðu.
  • Ellifjarsýni, presbyopia, aðlögunarhæfni augasteins minnkar þegar aldur færist yfir og veldur því að fólk sér síður það sem er nær því.
  • Fjarsýni, hypermetropia/hyperopia, sjónímynd lendir aftan við sjónu, mögulega vegna þess að augnknötturinn getur verið of stuttur eða ljósbrotshæfni augasteins er léleg. Fjarsýni hefur sömu eða svipuð áhrif og ellifjarsýni á sjón, fólk sér síður það sem er nær því.
  • Gláka, glaucoma, aukinn þrýsingur í auga vegna fyrirstöðu á rennsli glervökva milli augasteins og liturótar. Gláka veldur blindu ef meðferð dregst á langinn.
  • Nærsýni, myopia, sjónímynd lendir framan við sjónu, yfirleitt vegna þess að augnknötturinn er of langur. Nálægir hlutir sjást greinilega en fjarlægir hlutir illa.
  • Rangeygð, tileygð, skjálgi, strabismus er þegar augun eru ekki samstillt, annað augað gæti beinst að nefi og hitt til hliðar. Það auga sem ekki er ríkjandi er sagt vera latt.
  • Sjónskekkja,astigmatismus, galli eða annmarki á kúpli hornhimnu veldur sjónskekkju. Sjónin verður léleg þar sem ljósgeislarnir tvístrast og ná ekki saman í sjónpunkti.
  • Ský á auga, drer, cataracta, ský myndast oft með aldri í glærum augasteininum, svo hann verður ógegnsær. Ein algengasta orsök blindu í heiminum, en unnt að lagfæra með tiltölulega lítilli skurðaðgerð. Þessi skurðaðgerð er algengasta aðgerð sem framkvæmd er hér á landi.

Með sjóntækjum er mögulegt að bæta sjóngalla, sem stafa af algengustu augnkvillum. Með laseraðgerð má einnig bæta sjóngalla af völdum nærsýni, fjarsýni og sjónskekkju.

Tengt efni[breyta]

Einkennismerki Wikiorðabókar
Wikiorðabókin er með skilgreiningu á orðinu