Amalíuborg

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Stökkva á: flakk, leita

55°41′3″N 12°35′35″A / 55.68417°N 12.59306°A / 55.68417; 12.59306

Amalíuborg séð frá óperuhúsinu

Amalíuborg (danska: Amalienborg Slot) er höll í Kaupmannahöfn í Danmörku. Höllin er bústaður dönsku konungsfjölskyldunnar. Amalíuborg er fjórar nákvæmlega eins hallir í rókokóstíl sem standa umhverfis átthyrnt torg. Höllin var byggð fyrir fjórar aðalsfjölskyldur í miðju Frederiksstaden-hverfinu sem stofnað var af Friðriki 5.

Hallirnar fjórar[breyta]

Stytta af Friðriki V sem stendur á miðju Amalíuborgartorgi

Núverandi Amalíuborg stendur á grunni tveggja eldri halla. Fyrsta Amalíuborgin var Soffíu Amalíuborg sem var byggð af Soffíu Amalíu, drottningu Friðriks 3. á árunum 16691673. Þessi höll brann til grunna 19. apríl 1689 vegna óperusýningar þar sem sviðsljósin kveiktu í leikmyndinni. Eldurinn varð til þess að 170 manns fórust. Önnur Amalíuborgin var reist sem lítill sumardvalarstaður af Friðriki 4. eftir aldamótin 1700.

Núverandi Amalíuborg er talin hugmynd Johanns Hartwigs Ernst Bernstorff, sendiherra Dana í París og var reist að undirlagi Moltkes hirðmarskálks Friðriks 5. Hún var teiknuð af byggingameistara konungs, Nicolai Eigtved. Bygging hallarinnar hófst 1750 og var lokið við að byggja allar fjórar hallirnar 1760.

Þegar Kristjánsborgarhöll brann 26. febrúar 1794 keypti konungsfjölskyldan hallirnar fjórar og gerði að bústað sínum.

Samkvæmt teikningum Eigtveds af Fredrikstad og Amalíuborgar höllunum voru hallirnar fjórar, sem umkringdu torgið, byggðar sem höfðingjasetur fyrir fjölskyldur af heldri ættum. Allar hallirnar eru eins að utan en mjög ólíkar að innan. Svæðið sem átti að byggja hverja höll á var gefið völdum aðalsmönnum til að byggja á. Seinna meir voru þeir undanþegnir sköttum og skyldum. Eina skilyrðið var að hallirnar ættu að fylgja tilteknum byggingarstíl Fredrikstad og ættu að vera byggðar innan ákveðinna tímamarka.

Byrjað var að reisa hallirnar á vestur hliðinni árið 1750. Þegar Eigtved dó árið 1754 var búið að byggja báðar vestur hallirnar. Vinnan á hinum höllunum var haldið áfram af samstarfsmanni Eigtveds, Lauritz de Thurah, samkvæmt áætlunum Eigtveds. Hallirnar voru fullgerðar árið 1760.

Hallirnar fjórar eru:

  • Höll Kristjáns VII, upprunalega Höll Moltkes, byggð fyrir Adam Gottlob Moltke hirðmarskálk.
  • Höll Kristjáns VIII, upprunalega Höll Levetzaus, byggð fyrir Christian Frederik Levertzau ráðherra.
  • Höll Friðriks VIII, upprunalega þekkt sem Höll Brockdorffs, byggð fyrir Joachim Brockdorff greifa.
  • Höll Kristjáns IX, upprunalega þekkt sem Höll Schacks, byggð fyrir Severin Løvenskjold ráðherra en vegna fjárhagsörðugleika tók Anne Sophie Schack greifynja við verkefninu 1754.

Allar hallirnar fjórar voru með aðalinngang sem sneri að Amalíugötu og þjónustuinngang sem sneri að Frederiksgade.

Höll Kristjáns VII
Höll Kristjáns VIII

Höll Kristjáns VII[breyta]

Höll Kristjáns VII var upprunalega byggð fyrir Adam Gottlob Moltke. Þetta er suðvestur höllin og hefur hún verið notuð síðan 1885 til að hýsa og skemmta þekktum gestum sem og fyrir hátíðarhöld. Höll Moltkes var reist á árunum 17501754 af bestu iðnaðarmönnum og listamönnum þeirra tíma undir eftirlits Eigtved. Þetta var dýrasta höllin af öllum fjórum höllunum á byggingartíma hennar og hafði stórfenglegustu húsgögnin. Samkomusalurinn (Riddersalen) var með útskurði eftir Louis August le Clerc, málverk eftir François Boucher og skreytingar eftir Giovanni Battista Fossati og eru þekktar víða sem fínustu dönsku Rococo innréttingar.

Höll Kristjáns VIII[breyta]

Höll Kristjáns VIII er einnig þekkt sem höll Levetzau og var upprunalega byggð fyrir Christian Frederik Levetzau, sem sat í ráðgjafarnefnd konungs, árin 1750-1760. Þetta er norðvestur höllin og var heimili Friðriks Danaprins til ársins 2011. Eftir að Eigtveds dó árið 1754, fór umsjón með byggingu hallarinnar yfir í hendur Lauritz de Thurah sem var konunglegur arkitekt og sá hann um að verkið væri framkvæmt eftir áætlunum Eigtveds.

Höll Friðriks VIII
Höll Kristjáns IX

Höll Friðriks VIII[breyta]

Höll Friðriks VIII er einnig þekkt sem höll Brockdorffs. Þetta er norðaustur höllin og var heimili Ingrid Danadrottningu þangað til hún lést árið 2000. Höllin hefur nýlega verið uppgerð og er heimili Friðriks krónprins og Mary krónprinsessu. Höllin var upprunalega byggð fyrir Joachim Brockdorff um 1750. Brockdorff dó árið 1763 og eignaðist Adam Gottlob Moltke yfirþjónn þá höllina. Moltke seldi hana tveimur árum seinna til Friðriks V.

Höll Kristjáns IX[breyta]

Höll Kristjáns IX er einnig þekkt sem höll Schacks. Þetta er suðaustur höllin og hefur verið heimili konungsfjölskyldunnar síðan 1967. Byrjað var að byggja hana um 1750 af Eigtveds og hafði arkitektinn Christian Josef Zuber fyrst umsjón með byggingunni svo Philip de Lange.

Konunglegu verðir[breyta]

Skipting varðanna

Amalíuborgar er gætt dag og nótt af lífvörðum drottningar (danska: Den Kongelige Livgarde). Konunglegu verðirnir hjá Danska hernum hafa þann tilgang að vernda öryggi drottningar. Verðirnir leggja af stað klukkan 11:30 frá Rósenborgarhöll og ganga um götur Kaupmannahafnar. Á hverjum degi á hádegi er varðarskipting en þá ganga þeir saman í röðum að sínu varðarhúsi og skipta um stöður. Þegar drottningin eða aðrir fjölskyldumeðlimir Konungsfjölskyldunnar dvelja í bústað sínum fylgir ávallt hljómsveit með lífvörðunum en það er ávallt látið lífverðina vita með fyrirvara ef svo er.

Hver vörður er á tveggja tíma vakt. Þar standa verðirnir til skiptis fyrir framan mjög áberandi varðarhús og svo ganga þeir fram og til baka fyrir framan höllina. Eftir þessar tvær klukkustundir er skipting varða.

Amalíugarður

Í varðarhúsinu er alltaf geymd rauð kápa. Hún er notuð þegar veðrið er kalt eða það er rigning. Þegar skipting varða á sér stað fer yfirmaður yfir öll varðarhúsin og kíkir á bak við kápurnar. Það er gömul hefð en fyrir mörgum árum áttu verðirnir til að fela kærustur sínar á bak við kápurnar á meðan á vakt stóð. Þetta er mjög líklegast ekki að gerast í dag en samt sem áður er þetta skylda yfirmannana enn þá.

Skipting sem á sér stað á hádegi er mjög vandað verk. Ferðafólkið er mest í hádeginu og það tekur myndir af skiptingunni og því verður allt að vera rétt og fagmanlega gert hjá Dönsku konunglegu vörðunum.

Amalíugarður[breyta]

Amalíugarður (danska: Amaliehaven) er lítill garður staðsettur á milli Amalíuborgar og gosbrunnsins í Frederiksstaden-hverfinu í miðbæ Kaupmannahafnar. Garðurinn er nokkuð nýlegur þar sem hann var opnaður 1983 en hann var gjöf frá A.P. Møller og Chastine McKinney Møller stofnuninni.

Heimildir[breyta]

Wikimedia Commons er með margmiðlunarefni sem tengist