Afganistan

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Stökkva á: flakk, leita
د افغانستان اسلامي دولت
دولت اسلامی افغانستان
Da Afġānistān Islāmi Dawlat
Dawlat-e Eslāmi-e Afġānestān
Islamic Republic of Afghanistan
Fáni Afganistan Skjaldamerki Afganistan
Fáni Skjaldarmerki
Kjörorð:
„ekkert“
Þjóðsöngur:
Milli Tharana
Staðsetning Afganistan
Höfuðborg Kabúl
Opinbert tungumál dari og pashto
Stjórnarfar Íslamskt lýðveldi
Hamid Karzai
Flatarmál
 - Samtals
 - Vatn (%)
41. sæti
652.864 km²
0
Mannfjöldi
 - Samtals (2011)
 - Þéttleiki byggðar
37. sæti
29.800.000
46/km²
VLF (KMJ)
- Samtals
- á mann
áætl. 2007
19,84 millj. dala (114. sæti)
724 dalir (172. sæti)
VÞL (1993) 0,229 (ekki flokkað. sæti)
Gjaldmiðill afgani (AFN)
Tímabelti UTC+4,30
Þjóðarlén .af
Landsnúmer 93

Afganistan (dari افغانستان, Afġānistān) er landlukt land í Mið-Asíu eða Suðvestur-Asíu og er stundum talið til Mið-Austurlanda þar sem það liggur á írönsku hásléttunni. Afganistan á landamæriÍran í vestri, Pakistan í suðri og austri, Túrkmenistan, Úsbekistan og Tadsjikistan í norðri og Kína í austasta hluta landsins. Hluti hins umdeilda Kasmírhéraðs, sem Indland og Pakistan gera tilkall til, er við landamæri Afganistan.

Segja má að Afganistan sé mitt á milli Vestursins og Austursins, frá örófi alda hefur fólk ferðast í gegnum landið í ýmsum erindagjörðum, t.d. verslun eða fólksflutningar. Þess vegna er Afganistan ákaflega menningarlega fjölbreytt land. Þar býr fjöldi þjóðarbrota. Landið er talið hafa töluvert mikilvægi vegna staðsetningar og hafa ófáir innrásarherir gert innreið sína í landið. Að sama skapi hafa þarlendir höfðingjar byggt sér stórveldi. Árið 1747 stofnaði Ahmad Shah Durrani Durrani-keisaradæmið með höfuðborgina sem Kandahar. Síðar meir var Kabúl gerð að höfuðborg og stór landsvæði töpuðust til nágrannaríkja. Á 19. öld var Afganistan leppríki í pólitískum valdahrókeringum milli Breska heimsveldisins og Rússneska keisaraveldisins. Þann 19. ágúst 1919 varð Afganistan sjálfstætt eftir þriðja stríðið við Bretana fyrir sjálfstæði.

Allt frá lokum áttunda áratugarins hefur verið stríð eða stríðsástand í Afganistan. Árið 1978 réðust Sovétríkin inn í landið og þá hófust átök sem áttu eftir að endast í áratug. Á tíunda áratugnum komust Talíbanar til valda, hópur mjög öfgasinnaðra múslima og þar fékk Osama bin Laden griðastað á tímabili. Eftir hryðjuverkin 11. september 2001 samþykkti öryggisráð Sameinuðu þjóðanna að senda alþjóðlegar öryggissveitir til landsins.

Heiti landsins[breyta | breyta frumkóða]

Þjóðaheitið Afganir hefur verið notað frá miðöldum yfir Pastúna og „-stan“ er persnesk ending sem merkir „staður“. Nafnið Afganistan merkir því „land Afgana (Pastúna)“. Í stjórnarskrá Afganistan er kveðið á um að orðið „Afganar“ skuli vísa til allra afganskra ríkisborgara.

Stjórnsýslueiningar[breyta | breyta frumkóða]

Afganistan er skipt í 34 héruð (wilayah) sem hvert hefur sinn höfuðstað og héraðsstjórn. Héruðin skiptast síðan í 398 smærri umdæmi sem ná venjulega yfir eina borg eða nokkur þorp. Hvert umdæmi hefur sinn umdæmisstjóra.

Héraðsstjórar eru skipaðir af forseta Afganistan og umdæmisstjórar skipaðir af héraðsstjóra. Héraðsstjórarnir eru fulltrúar miðstjórnarinnar í Kabúl og bera ábyrgð á stjórnsýslu innan héraða sinna. Héraðsráð eru kjörin í beinum almennum kosningum til fjögurra ára[1]. Hlutverk þeirra er að taka þátt í skipulagi og þróun og hafa eftirlit með öðrum héraðsstofnunum.

Samkvæmt 140. grein stjórnarskrárinnar og reglugerð um kosningalög á að kjósa borgarstjóra borganna í frjálsum og beinum kosningum til fjögurra ára í senn. Vegna mikils kostnaðar við framkvæmt kosninga hafa borgarstjóra- og sveitarstjórnarkosningar aldrei verið haldnar. Þess í stað eru margir borgarstjórar skipaðir af ríkisstjórn landsins. Í höfuðborginni, Kabúl, er borgarstjórinn skipaður af forseta landsins.

Eftirfarandi er listi yfir héruðin 34 í stafrófsröð:

Héruð Afganistan
  1. Badakhshan
  2. Badghis
  3. Baghlan
  4. Balkh
  5. Bamyan
  6. Daykundi
  7. Farah
  8. Faryab
  9. Ghazni
  10. Ghor
  11. Helmand
  12. Herat
  13. Jowzjan
  14. Kabul
  15. Kandahar
  16. Kapisa
  17. Khost
  1. Kunar
  2. Kunduz
  3. Laghman
  4. Logar
  5. Nangarhar
  6. Nimruz
  7. Nurestan
  8. Oruzgan
  9. Paktia
  10. Paktika
  11. Panjshir
  12. Parvan
  13. Samangan
  14. Sare Pol
  15. Takhar
  16. Wardak
  17. Zabul

Tilvísanir[breyta | breyta frumkóða]

  1. „Explaining Elections, Independent Election Commission of Afghanistan". . (Iec.org.af). 9. október 2004. Geymt frá upphaflegu greininni á 27. ágúst 2010. Skoðað 4. febrúar 2012.

Tenglar[breyta | breyta frumkóða]

  Þessi landafræðigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.