Ópersónuleg sögn

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Stökkva á: flakk, leita

Ópersónuleg sögn (stundum einnig nefnt einpersónuleg sögn)[1] er tegund sagnorða sem lagar sig ekki að því fallorði sem hún stendur með (þ.e.a.s. breytir aldrei um form). Ópersónuleg sögn er alltaf greind í þriðju persónu eintölu, frumlagsígildi sagnarinnar er ætíð í þolfalli (og kallast þá þolfallsfrumlag), þágufalli (og kallast þá þágufallsfrumlag) og örsjaldan í eignarfalli (og kallast þá eignarfallsfrumlag).

Ópersónulegar sagnir búa yfir vissri rökfræði. Segjum sem svo að ísjaka reki vestur með landinu. Sögnin að reka er í þessu tilfelli ópersónuleg. Ekki er sagt: ísjaki rak o.s.frv. af þeirri einföldu ástæðu, að ísjakinn rak ekki nokkurn skapaðan hlut, hvorki aftur á bak né áfram. Hann var ekki gerandi þess verknaðar sem sögnin að reka felur í sér. Hann var þolandi verknaðarins, enda er ísjakinn í þolfalli. Það er m.ö.o. einhver ópersónulegur kraftur sem rak ísjakann (í þessu tilfelli líklega hafstraumur og/eða vindur) vestur með landinu. Af sömu ástæðu segjum við: bátinn rak (ekki báturinn) að landi, skýin bar (ekki báru) yfir bæinn, mig (ekki ég) bar af réttri leið.

Dæmi [breyta]

Sögnin að minna eitthvað (frumlagsígildi sagnarinnar að "minna" er í þolfalli):

Aðrar ópersónulegar sagnir með þolfalli:

  • Mig grunar eitthvað. Dæmi: Fljótlega fór menn að gruna... (rangt er að segja: Fljótlega fóru menn...eða: Fljótlega fóru mönnum...)
  • Mig lengir eftir einhverju. Dæmi: Menn lengdi eftir honum... (rangt er að segja: Mönnum lengdi...)
  • Mig dreymir, mig langar, mig vantar, mig klæjar, mig svíður (ekki mér svíður) eru fáein dæmi til viðbótar.


Nokkrar ópersónulegar sagnir með þágufalli:

  • Mér finnst, mér líkar, mér þykir, þér ferst, mér sýnist, mér heyrist ...

Tengt efni [breyta]

Tilvísanir [breyta]

  1. Morgunblaðið 1995
  Þessi málfræðigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.